Bergamota

 

Najważniejsze informacje

Cecha Informacja
Nazwa polska Bergamota (bergamotka)
Nazwa botaniczna Citrus aurantium subsp. bergamia (Risso) Wight & Arn.
Synonim botaniczny Citrus bergamia
Rodzina botaniczna Rutowate (Rutaceae)
Część rośliny Skórka owocu
Metoda pozyskiwania Tłoczenie na zimno świeżej skórki owoców (dostępna również wersja FCF – pozbawiona furanokumaryn)
Nuta zapachowa Głowy
Rodzina zapachowa Cytrusowa
Fototoksyczność Tak (olejek tłoczony na zimno), nie dotyczy wersji FCF
Trwałość Około 1–3 lata przy prawidłowym przechowywaniu

Opis rośliny

Bergamota to niewielkie drzewo cytrusowe należące do rodziny rutowatych (Rutaceae). Powszechnie uważa się, że jest naturalnym mieszańcem gorzkiej pomarańczy (Citrus aurantium) i cytryny (Citrus limon). Charakteryzuje się ciemnozielonymi, błyszczącymi liśćmi, białymi, intensywnie pachnącymi kwiatami oraz okrągłymi owocami przypominającymi niewielkie pomarańcze.

Największe plantacje bergamoty znajdują się we włoskiej Kalabrii, gdzie od ponad dwóch stuleci powstaje większość światowej produkcji tego wyjątkowego olejku eterycznego.

Historia i ciekawostki

Dokładne pochodzenie bergamoty nie jest do końca poznane, jednak większość gatunków cytrusów wywodzi się z Azji Południowo-Wschodniej. Obecnie około 90% światowej produkcji bergamoty pochodzi z Kalabrii we Włoszech, której wyjątkowy klimat sprzyja uprawie owoców o bogatym aromacie.

Olejek z bergamoty od wieków wykorzystywany jest w perfumerii oraz przemyśle spożywczym. To właśnie on nadaje charakterystyczny aromat herbacie Earl Grey i stanowi jeden z najbardziej cenionych składników klasycznych kompozycji cytrusowych.

Pozyskiwanie olejku

Olejek eteryczny z bergamoty otrzymuje się przede wszystkim poprzez tłoczenie na zimno świeżej skórki niemal dojrzałych owoców. Jest to jedna z niewielu metod pozyskiwania olejków eterycznych niewymagająca destylacji.

Dostępna jest również wersja FCF (Furanocoumarin Free), z której usunięto naturalnie występujące furanokumaryny odpowiedzialne za działanie fototoksyczne. Dzięki temu może być bezpieczniej stosowana w produktach przeznaczonych do aplikacji na skórę.

Profil aromatyczny

Cecha Opis
Nuta zapachowa Głowy
Rodzina zapachowa Cytrusowa
Charakter zapachu Świeży, cytrusowy, słodki, zielony, delikatnie kwiatowy, z subtelną pikantną nutą rozwijającą się z czasem
Intensywność Średnia
Trwałość zapachu Krótka do średniej
Wpływ na kompozycję Nadaje kompozycjom świeżość, lekkość i elegancję. Harmonijnie łączy nuty cytrusowe, kwiatowe i drzewne, dlatego jest jednym z najczęściej wykorzystywanych olejków otwierających kompozycje perfumeryjne.

Skład chemiczny

Dominujące grupy związków

Grupa związków Główne składniki
Monoterpeny limonen, γ-terpinen
Monoterpenole linalol
Estry octan linalylu

Główne składniki chemiczne

Olejek z bergamoty zawiera przede wszystkim:

  • limonen (około 10–53%),

  • octan linalylu (około 15–40%),

  • linalol (około 2–20%),

  • γ-terpinen (około 4–10%).

Profil chemiczny olejku może różnić się w zależności od miejsca uprawy, warunków klimatycznych, odmiany rośliny oraz metody pozyskiwania.

Zastosowanie w aromaterapii

Bergamota należy do najbardziej wszechstronnych olejków cytrusowych. Najczęściej wykorzystuje się ją:

  • podczas dyfuzji w celu stworzenia świeżej i przyjemnej atmosfery,

  • jako składnik kompozycji relaksacyjnych,

  • w kosmetykach przeznaczonych do pielęgnacji skóry tłustej i mieszanej,

  • w naturalnych perfumach,

  • w mieszankach do masażu (z zachowaniem zasad bezpieczeństwa),

  • jako składnik domowych kompozycji zapachowych.

Wpływ na nastrój i emocje

Świeży aromat bergamoty jest ceniony za zdolność tworzenia atmosfery lekkości, harmonii i odprężenia. W aromaterapii często wykorzystuje się go podczas okresów napięcia emocjonalnego i stresu oraz wtedy, gdy potrzebna jest chwila wyciszenia lub poprawa samopoczucia.

Charakter kompozycji można łatwo modyfikować poprzez odpowiedni dobór innych olejków. W połączeniu z lawendą czy szałwią muszkatołową sprzyja relaksowi, natomiast zestawiona z innymi olejkami cytrusowymi lub eukaliptusem nadaje mieszance bardziej świeży i pobudzający charakter.

Kompozycje zapachowe

Bergamota doskonale komponuje się z:

  • lawendą,

  • geranium,

  • neroli,

  • petitgrain,

  • kadzidłem,

  • kocanką,

  • szałwią muszkatołową,

  • ylang-ylang,

  • jaśminem,

  • drewnem ho,

  • miętą pieprzową,

  • kolendrą,

  • grejpfrutem,

  • cytryną,

  • mandarynką,

  • trawą cytrynową.

Bezpieczeństwo

Olejek z bergamoty tłoczony na zimno zawiera naturalne furanokumaryny (w tym bergapten), które mogą wywoływać reakcje fototoksyczne po kontakcie skóry z promieniowaniem UV.

Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:

  • nie stosuj olejku na skórę przed planowaną ekspozycją na słońce lub promieniowanie UV,

  • po aplikacji na skórę unikaj ekspozycji na promieniowanie UV przez około 24 godziny,

  • maksymalne zalecane stężenie olejku tłoczonego na zimno w preparatach pozostających na skórze wynosi 0,4%,

  • wersja FCF (Furanocoumarin Free) nie wykazuje działania fototoksycznego,

  • unikaj stosowania olejku utlenionego.

Przechowywanie

Olejek z bergamoty jest bogaty w monoterpeny, dlatego jest szczególnie wrażliwy na działanie światła, ciepła i tlenu.

Aby zachował swoje właściwości jak najdłużej:

  • przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,

  • chroń przed światłem słonecznym i wysoką temperaturą,

  • po każdym użyciu dokładnie zakręcaj butelkę,

  • dla dłuższego przechowywania można umieścić go w lodówce lub w chłodnym, ciemnym miejscu,

  • przy prawidłowym przechowywaniu zachowuje dobrą jakość przez około 1–3 lata.

Jeżeli zapach olejku wyraźnie się zmienił, stał się cięższy lub mniej świeży, a barwa uległa znacznemu przyciemnieniu lub zmatowieniu, może to świadczyć o utlenieniu. Taki olejek nie powinien być stosowany na skórę.

Ciekawostka

Bergamota jest jednym z najważniejszych składników klasycznej perfumerii. Jej świeży, elegancki aromat znajduje się w recepturach wielu znanych wód kolońskich i perfum, ponieważ doskonale łączy nuty cytrusowe z kwiatowymi oraz drzewnymi. To właśnie olejek z bergamoty odpowiada również za charakterystyczny smak i zapach herbaty Earl Grey.

Źródła

  • Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).

  • Tisserand Institute.

  • The School for Aromatic Studies.

  • Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Citrus.

POWRÓT DO BAZY OLEJKÓW
CENTRUM WIEDZY