Cytronella
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Cytronella |
| Nazwa botaniczna | Cymbopogon nardus (L.) Rendle |
| Nazwy zwyczajowe | Cytronella cejlońska |
| Rodzina botaniczna | Wiechlinowate (Poaceae) |
| Część rośliny | Liście |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną |
| Nuta zapachowa | Głowy |
| Rodzina zapachowa | Cytrusowo-zielona |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | Około 1–2 lata przy prawidłowym przechowywaniu |
Opis rośliny
Cytronella (Cymbopogon nardus) to wieloletnia, aromatyczna trawa należąca do rodziny wiechlinowatych (Poaceae). Tworzy gęste kępy długich, wąskich liści wyrastających z krótkich kłączy. Naturalnie występuje w tropikalnych rejonach Azji Południowej, a obecnie uprawiana jest głównie na Sri Lance oraz w wielu krajach Azji Południowo-Wschodniej.
W liściach znajdują się liczne gruczoły wydzielające olejek eteryczny o intensywnym, świeżym cytrusowo-ziołowym zapachu. W aromaterapii wykorzystuje się przede wszystkim dwa gatunki: cytronellę cejlońską (Cymbopogon nardus) oraz cytronellę jawajską (Cymbopogon winterianus), które różnią się nieco składem chemicznym.
Historia i ciekawostki
Cytronella od wieków była wykorzystywana w medycynie ajurwedyjskiej, gdzie ceniono ją jako aromatyczną roślinę wspomagającą codzienną pielęgnację i poprawiającą komfort podczas upałów.
Na całym świecie największą popularność zdobyła jednak jako naturalny składnik świec, sprayów i mieszanek zapachowych odstraszających komary. Charakterystyczny aromat cytronelli jest dziś jednym z najbardziej rozpoznawalnych zapachów lata.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny otrzymuje się poprzez destylację parą wodną świeżych lub lekko podsuszonych liści trawy.
Uzyskany olejek ma jasnożółtą do żółtobrązowej barwę oraz świeży, wyraźnie cytrusowy aromat z delikatnymi nutami zielonymi i drzewnymi.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Głowy |
| Rodzina zapachowa | Cytrusowo-zielona |
| Charakter zapachu | Świeży, cytrusowy, trawiasty, lekko drzewny z subtelną nutą mokrych liści |
| Intensywność | Wysoka |
| Trwałość zapachu | Krótka do średniej |
| Wpływ na kompozycję | Wprowadza do mieszanek świeżość, lekkość i energetyzujący charakter. Doskonale rozjaśnia kompozycje ziołowe, cytrusowe oraz drzewne. |
Skład chemiczny
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Alkohole monoterpenowe | geraniol, cytronellol, linalol |
| Aldehydy monoterpenowe | cytronellal, geranial, neral |
| Monoterpeny | limonen, mircen |
| Estry | octan geranylu, octan cytronellylu |
| Fenylopropanoidy | eugenol (śladowe ilości) |
Główne składniki chemiczne
Olejek eteryczny z cytronelli zawiera przede wszystkim:
- geraniol,
- cytronellal,
- cytronellol,
- geranial,
- neral,
- limonen.
Dokładny skład chemiczny zależy od miejsca uprawy, warunków klimatycznych oraz gatunku cytronelli. Cytronella jawajska zawiera zwykle więcej cytronellalu, natomiast cejlońska jest bogatsza w geraniol.
Zastosowanie w aromaterapii
Cytronella jest często wykorzystywana:
- w mieszankach do odświeżania powietrza,
- jako składnik kompozycji odstraszających owady,
- podczas masażu (po odpowiednim rozcieńczeniu),
- w preparatach do pielęgnacji skóry,
- w naturalnych środkach czystości,
- w letnich mieszankach zapachowych.
Wpływ na nastrój i emocje
Świeży, cytrusowo-zielony aromat cytronelli działa odświeżająco i pomaga odzyskać poczucie lekkości. W aromaterapii wykorzystuje się go podczas zmęczenia psychicznego oraz w sytuacjach wymagających poprawy koncentracji i odświeżenia umysłu.
Jej energetyzujący charakter dobrze komponuje się z olejkami cytrusowymi, miętowymi oraz kwiatowymi.
Kompozycje zapachowe
Cytronella dobrze komponuje się z:
- pomarańczą słodką,
- lawendą,
- cedrem,
- miętą pieprzową,
- geranium,
- paczulą,
- grejpfrutem,
- cytryną.
Bezpieczeństwo
Olejek eteryczny z cytronelli jest uznawany za bezpieczny przy prawidłowym stosowaniu i nie wykazuje działania fototoksycznego.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- stosuj wyłącznie po odpowiednim rozcieńczeniu,
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
- używaj wyłącznie świeżego, prawidłowo przechowywanego olejku.
Przechowywanie
Olejek z cytronelli zawiera znaczną ilość monoterpenów i aldehydów, dlatego powinien być odpowiednio przechowywany.
Aby zachował swoje właściwości:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem i wysoką temperaturą,
- po każdym użyciu dokładnie zakręcaj butelkę,
- przechowuj w chłodnym, suchym miejscu.
Przy prawidłowym przechowywaniu zachowuje dobrą jakość przez około 1–2 lata.
Ciekawostka
Choć oba gatunki – cytronella cejlońska (Cymbopogon nardus) i jawajska (Cymbopogon winterianus) – są powszechnie określane jako „cytronella”, różnią się zawartością głównych składników chemicznych. Cytronella jawajska zawiera zwykle więcej cytronellalu, natomiast cejlońska jest bogatsza w geraniol, co wpływa na subtelne różnice w ich aromacie.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Weiss E.A., Essential Oil Crops.
- Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Cymbopogon.
