Imbir lekarski
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Imbir lekarski |
| Nazwy zwyczajowe | Imbir |
| Nazwa botaniczna | Zingiber officinale Roscoe |
| Rodzina botaniczna | Imbirowate (Zingiberaceae) |
| Część rośliny | Kłącze |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną |
| Nuta zapachowa | Środkowa do bazowej |
| Rodzina zapachowa | Korzenno-przyprawowa |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | Około 3–4 lata przy prawidłowym przechowywaniu |
Opis rośliny
Imbir lekarski (Zingiber officinale) jest wieloletnią rośliną zielną należącą do rodziny imbirowatych (Zingiberaceae). Pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej, jednak obecnie uprawiany jest na szeroką skalę w strefie tropikalnej i subtropikalnej, między innymi w Indiach, Chinach, na Sri Lance, w Nigerii oraz Ameryce Środkowej.
Najcenniejszą częścią rośliny jest mięsiste, silnie rozgałęzione kłącze o charakterystycznym korzennym aromacie. Nad ziemią wyrastają nierozgałęzione łodygi osiągające nawet 1–1,2 metra wysokości, zakończone długimi, lancetowatymi liśćmi.
Nazwa rodzaju Zingiber wywodzi się z sanskryckiego słowa shringavera, oznaczającego „w kształcie poroża jelenia”, co nawiązuje do charakterystycznego wyglądu kłącza.
Historia i ciekawostki
Imbir należy do najstarszych przypraw świata i od tysięcy lat zajmuje ważne miejsce zarówno w kuchni, jak i tradycyjnych systemach medycznych Azji.
Był szeroko wykorzystywany przez Chińczyków oraz Hindusów, a następnie trafił do starożytnej Grecji i Rzymu dzięki szlakom handlowym prowadzącym przez Morze Czerwone. W średniowieczu należał do najbardziej cenionych przypraw Europy, a już w XIII wieku sprzedawano go w postaci świeżej, suszonej oraz kandyzowanej.
Pierwsze wzmianki o destylacji olejku eterycznego z imbiru pochodzą z XVII wieku.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny otrzymuje się poprzez destylację parą wodną świeżych lub suszonych kłączy.
Wydajność destylacji wynosi zwykle od 1 do 3%. Olejek ma barwę od bezbarwnej do jasno bursztynowej i z czasem może ciemnieć oraz gęstnieć pod wpływem kontaktu z powietrzem.
Warto podkreślić, że olejek eteryczny i ekstrakt CO₂ z imbiru różnią się składem chemicznym. Charakterystyczne ostre związki, takie jak gingerole i shogaole, występują przede wszystkim w ekstrakcie CO₂, a nie w klasycznym olejku eterycznym.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Środkowa do bazowej |
| Rodzina zapachowa | Korzenno-przyprawowa |
| Charakter zapachu | Ciepły, świeży, korzenny, lekko cytrusowy z drzewnym wykończeniem |
| Intensywność | Średnia do wysokiej |
| Trwałość zapachu | Długa |
| Wpływ na kompozycję | Ociepla mieszanki, wzmacnia nuty przyprawowe oraz nadaje kompozycjom energii i głębi. |
Skład chemiczny
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Seskwiterpeny | α-zingiberen, β-seskwifellandren, β-bisabolen, ar-kurkumen |
| Monoterpeny | kamfen, α-pinen, β-fellandren, mircen |
| Aldehydy | geranial, neral |
| Estry | octan geranylu |
| Tlenki | 1,8-cyneol |
Główne składniki chemiczne
Olejek eteryczny z imbiru charakteryzuje się bardzo złożonym profilem chemicznym, który zależy od pochodzenia surowca, wieku kłączy oraz sposobu ich suszenia.
Najważniejsze składniki obejmują:
- α-zingiberen,
- β-seskwifellandren,
- β-bisabolen,
- ar-kurkumen,
- kamfen,
- α-pinen,
- geranial,
- neral,
- 1,8-cyneol,
- octan geranylu.
Największą grupę stanowią seskwiterpeny odpowiedzialne za charakterystyczny ciepły, korzenny aromat olejku.
Zastosowanie w aromaterapii
Olejek eteryczny z imbiru ceniony jest za swój intensywny, rozgrzewający aromat.
Najczęściej wykorzystuje się go:
- w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
- w aromatyzacji pomieszczeń,
- jako składnik naturalnych perfum,
- w kosmetykach o korzennym charakterze,
- w kompozycjach przeznaczonych na chłodniejsze miesiące roku.
Jego wyrazisty zapach sprawia, że zwykle stosowany jest jako składnik kompozycji, a nie samodzielny aromat.
Wpływ na nastrój i emocje
Zapach imbiru jest ciepły, energetyzujący i motywujący. W aromaterapii wykorzystywany jest do tworzenia atmosfery działania, odwagi i wewnętrznej siły.
Dobrze sprawdza się w okresach zmęczenia psychicznego, spadku motywacji oraz podczas pracy wymagającej koncentracji i zdecydowania.
Kompozycje zapachowe
Imbir dobrze komponuje się z:
- neroli,
- pączkiem goździka,
- pieprzem czarnym,
- różą,
- kurkumą,
- arcydzięglem,
- kardamonem,
- szałwią muszkatołową,
- majerankiem,
- koprem włoskim,
- jaśminem,
- grejpfrutem,
- ylang-ylang,
- nasionami kolendry,
- trawą cytrynową,
- litsea cubeba (may chang),
- yuzu.
Bezpieczeństwo
Olejek eteryczny z imbiru uznawany jest za bezpieczny przy prawidłowym stosowaniu.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- stosuj zgodnie z zalecanym rozcieńczeniem w produktach do pielęgnacji skóry,
- unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji.
W literaturze aromaterapeutycznej nie opisano istotnych przeciwwskazań dotyczących prawidłowego stosowania olejku eterycznego z imbiru.
Przechowywanie
Aby zachować wysoką jakość olejku:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem i wysoką temperaturą,
- ogranicz dostęp powietrza,
- przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.
Przy prawidłowym przechowywaniu zachowuje swoje właściwości przez około 3–4 lata.
Ciekawostka
Choć świeży imbir kojarzy się z charakterystycznym ostrym smakiem, substancje odpowiedzialne za tę ostrość – gingerole i shogaole – praktycznie nie występują w klasycznym olejku eterycznym. Są one obecne przede wszystkim w ekstraktach CO₂ oraz oleorezynach, dlatego zapach olejku eterycznego jest znacznie łagodniejszy i bardziej cytrusowo-korzenny niż smak świeżego kłącza.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Zingiber.
