Kamfora

Najważniejsze informacje

Cecha	Informacja
Nazwa polska	Kamfora
Nazwy zwyczajowe	Drzewo kamforowe, wawrzyn kamforowy
Nazwa botaniczna	Cinnamomum camphora (L.) J. Presl
Rodzina botaniczna	Wawrzynowate (Lauraceae)
Część rośliny	Najczęściej liście (rzadziej drewno, kora lub owoce)
Metoda pozyskiwania	Destylacja parą wodną
Nuta zapachowa	Od nuty środkowej do głowy
Rodzina zapachowa	Świeża, kamforowa, eukaliptusowa
Fototoksyczność	Nie
Trwałość	Około 2–3 lata przy prawidłowym przechowywaniu

Opis rośliny

Kamfora pozyskiwana jest z cynamonowca kamforowego (Cinnamomum camphora), dużego, wiecznie zielonego drzewa należącego do rodziny wawrzynowatych (Lauraceae). Gatunek ten naturalnie występuje w Chinach, Japonii, Korei, na Tajwanie oraz w innych regionach Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Został również rozpowszechniony w Australii i wielu krajach o klimacie subtropikalnym.

Drzewo może osiągać nawet 30–40 metrów wysokości i wyróżnia się rozłożystą koroną oraz błyszczącymi, aromatycznymi liśćmi z charakterystycznym unerwieniem. Wszystkie części rośliny zawierają substancje aromatyczne, jednak do produkcji olejku eterycznego najczęściej wykorzystuje się liście.

Cynamonowiec kamforowy występuje w wielu chemotypach różniących się dominującymi składnikami chemicznymi. Najbardziej znane są chemotyp kamforowy, 1,8-cyneolowy, linalolowy oraz borneolowy. To właśnie chemotyp decyduje o zapachu, właściwościach aromatycznych i sposobie wykorzystania olejku.

Historia i ciekawostki

Kamfora od tysięcy lat zajmuje ważne miejsce w kulturach Azji. W Japonii wykorzystywano ją do rozpalania pochodni, natomiast w Indiach spalano ją jako kadzidło podczas ceremonii religijnych.

Drewno kamforowe ceniono za trwałość oraz charakterystyczny zapach odstraszający owady. Wykonywano z niego skrzynie na odzież i cenne przedmioty, a samą kamforę wykorzystywano do odświeżania pomieszczeń oraz w przemyśle perfumeryjnym. Zanim opracowano jej syntetyczne odpowiedniki, była również ważnym surowcem w produkcji lakierów, celuloidu i innych materiałów przemysłowych.

Pozyskiwanie olejku

Olejek eteryczny z kamfory otrzymuje się poprzez destylację parą wodną liści, a rzadziej drewna, kory lub owoców cynamonowca kamforowego.

Wydajność destylacji wynosi od około 0,5 do 3,5% i zależy od części rośliny oraz chemotypu. Gotowy olejek ma barwę od bezbarwnej do jasnożółtej.

W aromaterapii szczególnie cenione są:

chemotyp 1,8-cyneol – o świeżym, eukaliptusowym aromacie,
chemotyp linalol – łagodniejszy i bardziej kwiatowy,
chemotyp borneol – delikatniejszy i bardziej zbalansowany.

Profil aromatyczny

Cecha	Opis
Nuta zapachowa	Od nuty środkowej do głowy
Rodzina zapachowa	Kamforowa, eukaliptusowa
Charakter zapachu	Świeży, przenikliwy, drzewny, lekko korzenny
Intensywność	Wysoka
Trwałość zapachu	Średnia
Wpływ na kompozycję	Wprowadza do mieszanek świeżość, chłodny charakter i wyrazistość.

Skład chemiczny

Dominujące grupy związków

Grupa związków	Główne składniki
Monoterpeny	α-pinen, sabinen, limonen
Tlenki	1,8-cyneol
Ketony	kamfora
Alkohole monoterpenowe	linalol, borneol, α-terpineol

Główne składniki chemiczne

Skład olejku eterycznego z kamfory zależy przede wszystkim od chemotypu oraz części rośliny wykorzystanej do destylacji.

Najczęściej spotykane składniki obejmują:

kamforę,
1,8-cyneol,
linalol,
borneol,
α-pinen,
sabinen,
limonen,
α-terpineol.

W praktyce aromaterapeutycznej bardzo ważne jest zwracanie uwagi na oznaczenie chemotypu, ponieważ poszczególne olejki różnią się zarówno profilem zapachowym, jak i składem chemicznym.

Zastosowanie w aromaterapii

Olejek eteryczny z kamfory ceniony jest przede wszystkim za swój świeży, intensywny aromat.

Najczęściej wykorzystuje się go:

do aromatyzacji pomieszczeń,
w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
jako składnik kosmetyków o świeżym zapachu,
w naturalnych preparatach odświeżających powietrze,
w naturalnych środkach czystości.

Przed zastosowaniem warto upewnić się, z jakim chemotypem mamy do czynienia, ponieważ poszczególne odmiany różnią się profilem aromatycznym.

Wpływ na nastrój i emocje

Zapach kamfory jest intensywny, świeży i pobudzający. W aromaterapii pomaga stworzyć atmosferę jasności umysłu, koncentracji i świeżości.

Chemotyp linalolowy wyróżnia się bardziej miękkim, delikatnym aromatem, natomiast chemotyp 1,8-cyneolowy daje wyraźne uczucie czystego, chłodnego powietrza.

Kompozycje zapachowe

Kamfora dobrze komponuje się z:

bazylią,
bergamotką,
rumiankiem,
eukaliptusem,
kadzidłowcem,
jagodą jałowca,
lawendą,
cytryną,
majerankiem,
rozmarynem,
drzewem herbacianym,
tymiankiem.

Bezpieczeństwo

Olejek eteryczny z kamfory wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania.

Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:

przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
stosuj wyłącznie odpowiednio rozcieńczony,
nie stosuj u niemowląt i małych dzieci w okolicy twarzy oraz nosa,
nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
wybieraj olejek z wyraźnie oznaczonym chemotypem,
przechowuj poza zasięgiem dzieci.

Chemotypy bogate w kamforę lub 1,8-cyneol wymagają szczególnej ostrożności u najmłodszych dzieci.

Przechowywanie

Aby zachować wysoką jakość olejku:

przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
chroń przed światłem i wysoką temperaturą,
ogranicz kontakt z powietrzem,
przechowuj w chłodnym miejscu.

Przy prawidłowym przechowywaniu olejek zachowuje swoje właściwości przez około 2–3 lata.

Ciekawostka

Kamfora jest jednym z nielicznych olejków eterycznych występujących w wielu wyraźnie odmiennych chemotypach. Olejek oznaczony jako ct. linalol pachnie zupełnie inaczej niż ct. 1,8-cyneol czy ct. kamfora, a różnice dotyczą nie tylko aromatu, ale również składu chemicznego i zasad bezpiecznego stosowania. Dlatego przy zakupie zawsze warto zwracać uwagę nie tylko na nazwę botaniczną, ale również na oznaczenie chemotypu.

Źródła

Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
Tisserand Institute.
The School for Aromatic Studies.
Literatura botaniczna dotycząca Cinnamomum camphora.

POWRÓT DO BAZY OLEJKÓW

CENTRUM WIEDZY