Kurkuma
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Kurkuma |
| Nazwy zwyczajowe | Kurkuma długa |
| Nazwa botaniczna | Curcuma longa L. |
| Rodzina botaniczna | Imbirowate (Zingiberaceae) |
| Część rośliny | Kłącze |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną lub ekstrakcja CO₂ |
| Nuta zapachowa | Bazowa |
| Rodzina zapachowa | Korzenna, ziemista |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | Około 3–4 lata przy prawidłowym przechowywaniu |
Opis rośliny
Kurkuma (Curcuma longa) jest wieloletnią rośliną zielną należącą do rodziny imbirowatych (Zingiberaceae). Pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej, a obecnie uprawiana jest przede wszystkim w Indiach, Chinach, Bangladeszu, Tajlandii, Malezji oraz Indonezji. Indie pozostają największym producentem i eksporterem kurkumy na świecie.
Roślina osiąga około jednego metra wysokości i tworzy charakterystyczne pseudopędy zbudowane z nasad liści. Jej duże, lancetowate liście mają intensywnie zieloną barwę, natomiast pod ziemią rozwijają się grube, rozgałęzione kłącza o intensywnie żółtopomarańczowym wnętrzu. To właśnie z nich pozyskuje się cenny olejek eteryczny oraz ekstrakt CO₂.
Kurkuma rozmnaża się wyłącznie za pomocą kłączy i nie występuje obecnie w stanie dzikim – jest rośliną całkowicie udomowioną.
Historia i ciekawostki
Historia kurkumy liczy ponad 2500 lat. Od tysięcy lat wykorzystywana jest jako przyprawa, naturalny barwnik oraz roślina aromatyczna. W Indiach była ceniona nie tylko w kuchni, ale również podczas ceremonii religijnych i uroczystości rodzinnych, gdzie symbolizowała dobrobyt, czystość i pomyślność.
Jaskrawożółte kłącza wykorzystywano do barwienia tkanin, kosmetyków oraz żywności. Kurkumę dodawano również do mieszanek przyprawowych, z których najbardziej znaną jest curry. Jej charakterystyczny kolor i aromat sprawiły, że szybko rozprzestrzeniła się na tereny Azji, Afryki, a następnie obu Ameryk.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny z kurkumy otrzymuje się poprzez destylację parą wodną świeżych lub suszonych kłączy. Coraz częściej pozyskuje się również wysokiej jakości ekstrakt metodą nadkrytycznej ekstrakcji dwutlenkiem węgla (CO₂), która pozwala zachować większą ilość naturalnych składników aromatycznych.
Surowiec wykorzystywany do produkcji pochodzi głównie z Indii. Ekstrakt CO₂ ma intensywną pomarańczowoczerwoną barwę i bogaty, głęboki aromat charakterystyczny dla świeżego kłącza kurkumy.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Bazowa |
| Rodzina zapachowa | Korzenna, ziemista |
| Charakter zapachu | Ciepły, korzenny, lekko ziemisty, drzewny i balsamiczny |
| Intensywność | Średnia |
| Trwałość zapachu | Wysoka |
| Wpływ na kompozycję | Nadaje mieszankom głębi, ciepła oraz orientalnego charakteru. |
Skład chemiczny
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Seskwiterpeny | ar-kurkumen, α-zingiberen, β-bisabolen, β-seskwifellandren |
| Ketony seskwiterpenowe | ar-turmeron, α-turmeron, curlon (β-turmeron), germakron |
| Monoterpeny | α-fellandren, p-cymen, terpinolen |
| Tlenki | 1,8-cyneol |
Główne składniki chemiczne
Olejek eteryczny z kurkumy wyróżnia się obecnością charakterystycznych związków określanych jako turmerony, które odpowiadają za jego ciepły, korzenny aromat.
Do najważniejszych składników należą:
- ar-turmeron,
- α-turmeron,
- curlon (β-turmeron),
- ar-kurkumen,
- α-zingiberen,
- β-seskwifellandren,
- β-bisabolen,
- α-fellandren,
- p-cymen,
- 1,8-cyneol.
W przypadku ekstraktu CO₂ oprócz składników lotnych obecne są również niewielkie ilości naturalnych kurkuminoidów, które nadają produktowi intensywną barwę.
Zastosowanie w aromaterapii
Olejek eteryczny z kurkumy ceniony jest przede wszystkim za swój głęboki, korzenny aromat.
Najczęściej wykorzystuje się go:
- do aromatyzacji pomieszczeń,
- jako składnik naturalnych perfum,
- w kosmetykach inspirowanych orientalnymi przyprawami,
- w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
- jako składnik kompozycji o ciepłym i egzotycznym charakterze.
Jego bogaty profil zapachowy sprawia, że doskonale podkreśla orientalne oraz drzewne kompozycje.
Wpływ na nastrój i emocje
Zapach kurkumy jest ciepły, głęboki i otulający. W aromaterapii pomaga stworzyć atmosferę komfortu, spokoju i wewnętrznej równowagi.
Korzenny aromat sprzyja wyciszeniu oraz budowaniu przytulnej atmosfery, dlatego szczególnie dobrze sprawdza się w chłodniejszych miesiącach oraz wieczornych mieszankach zapachowych.
Kompozycje zapachowe
Kurkuma doskonale komponuje się z:
- pieprzem czarnym,
- kardamonem,
- goździkiem,
- kolendrą,
- kadzidłem,
- imbirem,
- grejpfrutem,
- lawendą,
- trawą cytrynową,
- paczulą,
- różą,
- wetywerią,
- ylang-ylang.
Bezpieczeństwo
Olejek eteryczny z kurkumy uznawany jest za dobrze tolerowany przy prawidłowym stosowaniu.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- stosuj odpowiednie rozcieńczenie przed aplikacją na skórę,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
- zachowaj ostrożność u osób przyjmujących leki wpływające na gospodarkę glukozową,
- przechowuj poza zasięgiem dzieci.
Przechowywanie
Aby zachować najwyższą jakość olejku:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem i wysoką temperaturą,
- ogranicz kontakt z powietrzem,
- przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.
Przy prawidłowym przechowywaniu olejek zachowuje swoje właściwości przez około 3–4 lata.
Ciekawostka
Większość osób kojarzy kurkumę przede wszystkim z intensywnie żółtym kolorem, jednak za charakterystyczny aromat olejku eterycznego odpowiadają nie kurkuminoidy, lecz przede wszystkim turmerony – grupa związków występujących w olejku eterycznym i ekstrakcie CO₂. To właśnie one nadają kurkumie jej ciepły, korzenny i lekko drzewny zapach.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Literatura botaniczna dotycząca Curcuma longa.
