Mandarynka
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Mandarynka |
| Nazwa botaniczna | Citrus reticulata Blanco |
| Rodzina botaniczna | Rutowate (Rutaceae) |
| Część rośliny | Skórka owocu |
| Metoda pozyskiwania | Tłoczenie na zimno lub destylacja parą wodną |
| Nuta zapachowa | Głowy |
| Rodzina zapachowa | Cytrusowa |
| Fototoksyczność | Olejek tłoczony może wykazywać fototoksyczność; olejek destylowany nie jest fototoksyczny |
| Trwałość | Około 1–3 lata przy prawidłowym przechowywaniu |
Opis rośliny
Mandarynka (Citrus reticulata) jest niewielkim, wiecznie zielonym drzewem należącym do rodziny rutowatych (Rutaceae). Uważa się, że pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej, skąd z czasem rozprzestrzeniła się do wielu regionów świata o ciepłym klimacie. Obecnie uprawiana jest w krajach śródziemnomorskich, Ameryce Południowej, Azji oraz innych obszarach subtropikalnych.
Drzewo dorasta do około 8 metrów wysokości i posiada długie, wąskie, ciemnozielone liście oraz drobne kolce wyrastające w kątach pędów. Wiosną i latem pojawiają się pachnące, białe kwiaty, z których jesienią rozwijają się charakterystyczne pomarańczowe owoce o cienkiej skórce i słodkim smaku.
Do produkcji olejku eterycznego wykorzystuje się przede wszystkim zewnętrzną warstwę skórki owocu. Z tej samej rośliny otrzymuje się również olejek petitgrain z mandarynki, destylowany z liści i młodych gałązek.
Historia i ciekawostki
Mandarynka od wieków zajmuje ważne miejsce zarówno w kuchni, jak i tradycyjnej medycynie Azji. Jej owoce spożywane są na świeżo, wykorzystywane do produkcji soków, deserów i przetworów, natomiast olejek eteryczny znalazł szerokie zastosowanie w perfumerii, kosmetyce oraz przemyśle spożywczym jako naturalny składnik aromatyzujący.
Nazwa gatunkowa reticulata pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego „siatkowaty” i nawiązuje do charakterystycznych włóknistych struktur znajdujących się pod skórką owocu.
W tradycyjnej medycynie chińskiej szczególnie ceniona była suszona skórka mandarynki, stosowana od setek lat jako surowiec zielarski.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny z mandarynki otrzymuje się głównie poprzez tłoczenie na zimno świeżej skórki owoców, choć dostępny jest również olejek destylowany parą wodną.
Największymi producentami są obecnie Włochy oraz Argentyna. Wydajność procesu wynosi od około 0,5 do 3,5%, a uzyskany olejek ma jasnożółtą barwę oraz wyjątkowo świeży, słodki, cytrusowy aromat.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Głowy |
| Rodzina zapachowa | Cytrusowa |
| Charakter zapachu | Słodki, świeży, owocowy, delikatnie miodowy |
| Intensywność | Średnia |
| Trwałość zapachu | Krótka |
| Wpływ na kompozycję | Rozjaśnia kompozycje, dodaje im lekkości, ciepła i naturalnej słodyczy. |
Skład chemiczny
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Monoterpeny | limonen, γ-terpinen, mircen, sabinen |
| Alkohole monoterpenowe | linalol |
Główne składniki chemiczne
Olejek eteryczny z mandarynki zawiera ponad pięćdziesiąt zidentyfikowanych związków chemicznych, z których zdecydowanie największy udział stanowi limonen. To właśnie on odpowiada za charakterystyczny, słodki, soczysty aromat olejku.
Do najważniejszych składników należą:
- limonen,
- γ-terpinen,
- mircen,
- linalol,
- sabinen.
Bogactwo monoterpenów sprawia, że olejek wyróżnia się wyjątkowo świeżym i pogodnym profilem zapachowym.
Zastosowanie w aromaterapii
Mandarynka jest jednym z najchętniej wykorzystywanych olejków cytrusowych w aromaterapii.
Najczęściej stosuje się ją:
- do aromatyzacji pomieszczeń,
- jako składnik naturalnych perfum,
- w kosmetykach pielęgnacyjnych,
- w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
- w kompozycjach relaksacyjnych i odświeżających.
Jej delikatny aromat sprawia, że często wybierana jest również do mieszanek przeznaczonych dla dzieci oraz osób szczególnie wrażliwych na intensywne zapachy.
Wpływ na nastrój i emocje
Zapach mandarynki jest ciepły, pogodny i kojarzy się z beztroską oraz spokojem. W aromaterapii często wykorzystywany jest do tworzenia atmosfery relaksu i dobrego samopoczucia.
Jego słodki, cytrusowy aromat pomaga stworzyć przyjemne otoczenie sprzyjające odpoczynkowi, a jednocześnie nie działa przytłaczająco. Z tego względu olejek z mandarynki jest często wybierany do wieczornych mieszanek zapachowych.
Kompozycje zapachowe
Mandarynka doskonale komponuje się z:
- bergamotką,
- pieprzem czarnym,
- rumiankiem rzymskim,
- kolendrą,
- szałwią muszkatołową,
- geranium,
- jaśminem,
- lawendą,
- cytryną,
- mirrą,
- neroli,
- gałką muszkatołową,
- palmarosą,
- drzewem sandałowym,
- ylang-ylang,
- yuzu.
Bezpieczeństwo
Mandarynka uznawana jest za jeden z najłagodniejszych olejków eterycznych.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- stosuj odpowiednie rozcieńczenie przed aplikacją na skórę,
- olejek tłoczony może wykazywać fototoksyczność — po zastosowaniu na skórę unikaj ekspozycji na promieniowanie UV,
- przechowuj olejek szczelnie zamknięty, aby ograniczyć utlenianie limonenu,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji.
Przy właściwym przechowywaniu olejek zachowuje swoje właściwości przez około 1–3 lata.
Przechowywanie
Aby zachować najwyższą jakość olejku:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem słonecznym,
- unikaj wysokiej temperatury,
- ogranicz kontakt z powietrzem,
- przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.
Ze względu na wysoką zawartość limonenu właściwe przechowywanie ma szczególne znaczenie dla zachowania jakości olejku.
Ciekawostka
Choć w języku potocznym nazwy mandarynka i tangerine bywają stosowane zamiennie, w perfumerii oraz aromaterapii rozróżnia się je jako dwie odmiany gatunku Citrus reticulata. Olejek z europejskiej mandarynki ceniony jest za wyjątkowo delikatny, słodszy aromat, podczas gdy odmiany amerykańskie mają zapach bardziej intensywny i wyrazisty.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Citrus.
