Marchew (nasiona)
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Marchew (nasiona) |
| Nazwa botaniczna | Daucus carota L. subsp. sativa |
| Rodzina botaniczna | Selerowate (Apiaceae) |
| Część rośliny | Suszone nasiona |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną |
| Nuta zapachowa | Serca do bazy |
| Rodzina zapachowa | Korzenna, ziemista |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | Około 4–5 lat przy prawidłowym przechowywaniu |
Opis rośliny
Marchew (Daucus carota L. subsp. sativa) jest dwuletnią rośliną należącą do rodziny selerowatych (Apiaceae). Jej dzikie formy pochodzą z Europy, Azji Zachodniej oraz Afryki Północnej, natomiast obecnie uprawiana jest niemal na całym świecie jako jedna z najważniejszych roślin warzywnych.
W pierwszym roku rozwoju wytwarza charakterystyczny korzeń spichrzowy oraz rozetę pierzastych liści. W drugim roku pojawiają się wysokie, rozgałęzione pędy zakończone dużymi baldachami drobnych białych kwiatów. Po przekwitnięciu rozwijają się niewielkie, aromatyczne nasiona będące surowcem do produkcji olejku eterycznego.
Warto podkreślić, że olejek eteryczny z marchwi pozyskiwany jest z nasion, a nie z korzenia. To właśnie nasiona zawierają związki aromatyczne odpowiedzialne za charakterystyczny zapach i właściwości olejku.
Historia i ciekawostki
Marchew była wykorzystywana przez człowieka od tysięcy lat zarówno jako roślina spożywcza, jak i zielarska. Jej dzikie odmiany rosły naturalnie na terenach Europy i Azji, a z czasem dały początek licznym odmianom uprawnym.
W tradycyjnych systemach zielarskich wykorzystywano przede wszystkim nasiona oraz korzenie. Dzika marchew była ceniona w wielu kulturach, między innymi w medycynie perskiej i europejskiej.
Dzisiejsze odmiany marchwi różnią się kolorem, wielkością i zawartością składników aromatycznych, jednak olejek eteryczny nadal otrzymuje się z dojrzałych, wysuszonych nasion.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny z marchwi otrzymuje się metodą destylacji parą wodną suszonych nasion.
Największymi producentami są Francja, Holandia i Węgry. Wydajność procesu wynosi około 0,5–2%, a gotowy olejek ma barwę od jasnożółtej do bursztynowo-brązowej.
Ze względu na wykorzystanie nasion, jego aromat znacznie różni się od zapachu świeżej marchwi. Jest bardziej suchy, ciepły, korzenny i ziemisty.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Serca do bazy |
| Rodzina zapachowa | Korzenna, ziemista |
| Charakter zapachu | Ciepły, suchy, ziemisty, lekko drzewny i korzenny |
| Intensywność | Średnia |
| Trwałość zapachu | Wysoka |
| Wpływ na kompozycję | Nadaje mieszankom głębi, naturalności oraz ciepłego, ziemistego charakteru. |
Skład chemiczny
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Alkohole seskwiterpenowe | karotol |
| Seskwiterpeny | daucen, β-selinen, β-bisabolen, β-kariofilen, germakren D, α-farnezen |
| Monoterpeny | α-pinen, limonen, sabinen |
| Monoterpenole | linalol |
Główne składniki chemiczne
Olejek eteryczny z nasion marchwi zawiera ponad trzydzieści zidentyfikowanych związków chemicznych. Największy udział ma karotol, który zwykle stanowi od około 33 do nawet 67% całego olejku. Towarzyszą mu liczne seskwiterpeny odpowiadające za charakterystyczny, głęboki i ziemisty aromat.
Do najważniejszych składników należą:
- karotol,
- daucen,
- β-selinen,
- β-kariofilen,
- β-bisabolen,
- germakren D,
- α-farnezen,
- limonen,
- α-pinen,
- linalol.
Skład chemiczny olejku może różnić się w zależności od miejsca uprawy, warunków klimatycznych oraz odmiany marchwi.
Zastosowanie w aromaterapii
Olejek eteryczny z marchwi (nasion) jest ceniony przede wszystkim jako składnik kosmetyków oraz kompozycji aromaterapeutycznych.
Najczęściej wykorzystuje się go:
- do aromatyzacji pomieszczeń,
- jako składnik naturalnych kosmetyków,
- w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
- w naturalnych perfumach,
- w kompozycjach o ciepłym, ziołowo-korzennym charakterze.
Jego głęboki aromat dobrze uzupełnia mieszanki z olejkami żywicznymi, drzewnymi oraz ziołowymi.
Wpływ na nastrój i emocje
Zapach olejku z marchwi (nasion) jest spokojny, ciepły i stabilizujący. W aromaterapii wykorzystywany jest przede wszystkim do tworzenia atmosfery wyciszenia oraz równowagi.
Jego ziemisty charakter nadaje kompozycjom naturalności i głębi, dlatego często stosowany jest jako nuta utrwalająca w mieszankach relaksacyjnych.
Kompozycje zapachowe
Marchew (nasiona) dobrze komponuje się z:
- kocanką włoską,
- rozmarynem ct. werbenon,
- lawendą,
- lawandynem,
- lawendą szerokolistną (Lavandula latifolia),
- czystkiem,
- rumiankiem pospolitym,
- krwawnikiem,
- eukaliptusem cytrynowym,
- trawą cytrynową,
- koprem włoskim,
- geranium,
- kurkumą.
Bezpieczeństwo
Olejek eteryczny z marchwi (nasion) uznawany jest za olejek o dobrym profilu bezpieczeństwa.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- stosuj odpowiednie rozcieńczenie przed aplikacją na skórę,
- unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
- przechowuj poza zasięgiem dzieci.
W literaturze nie opisano szczególnych przeciwwskazań dotyczących prawidłowego stosowania olejku z nasion marchwi.
Przechowywanie
Aby zachować najwyższą jakość olejku:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem słonecznym,
- unikaj wysokiej temperatury,
- ogranicz kontakt z powietrzem,
- przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.
Przy właściwym przechowywaniu olejek zachowuje swoje właściwości przez około 4–5 lat.
Ciekawostka
Olejek eteryczny z marchwi (nasion) jest często mylony z olejem macerowanym z korzenia marchwi stosowanym w kosmetyce. Są to jednak dwa zupełnie różne produkty. Olejek eteryczny powstaje wyłącznie z destylacji nasion i ma całkowicie odmienny skład chemiczny, aromat oraz właściwości zapachowe.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Ozcan M.M., Chalchat J.C., Chemical Composition of Carrot Seed Essential Oil.
- Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Daucus.
