Niaouli

Najważniejsze informacje

Cecha	Informacja
Nazwa polska	Niaouli
Nazwa botaniczna	Melaleuca quinquenervia (Cav.) S.T.Blake
Rodzina botaniczna	Mirtowate (Myrtaceae)
Część rośliny	Liście
Metoda pozyskiwania	Destylacja parą wodną
Nuta zapachowa	Serca
Rodzina zapachowa	Świeża, kamforowa, ziołowa
Fototoksyczność	Nie
Trwałość	Około 4–5 lat przy prawidłowym przechowywaniu

Opis rośliny

Niaouli (Melaleuca quinquenervia) jest wiecznie zielonym drzewem należącym do rodziny mirtowatych (Myrtaceae). Naturalnie występuje we wschodniej Australii, Papui-Nowej Gwinei i Nowej Kaledonii, a obecnie uprawiana jest również na Madagaskarze oraz w wielu krajach strefy tropikalnej.

Drzewo osiąga zwykle od 8 do 12 metrów wysokości, choć w sprzyjających warunkach może dorastać nawet do 25 metrów. Najbardziej charakterystyczną cechą jest jasna, wielowarstwowa kora przypominająca papier, która z wiekiem łuszczy się cienkimi płatami. Właśnie od niej pochodzi angielska nazwa paperbark tree.

Liście są skórzaste, lancetowate i bogate w gruczoły olejkowe. Kwiaty mają barwę białą lub kremową i tworzą gęste, puszyste kwiatostany. Olejek eteryczny otrzymuje się z liści metodą destylacji parą wodną.

Historia i ciekawostki

Rdzenni mieszkańcy Australii od dawna wykorzystywali liście niaouli do przygotowywania aromatycznych naparów oraz okładów. Kora służyła jako naturalny materiał do budowy schronień, wykonywania pojemników i owijania żywności.

W wielu krajach tropikalnych drzewo sadzono jako gatunek ozdobny i użytkowy. Ze względu na dużą zdolność rozprzestrzeniania się stało się jednak rośliną inwazyjną, szczególnie na terenach podmokłych Florydy, gdzie wypiera rodzime gatunki roślin.

Pozyskiwanie olejku

Olejek eteryczny z niaouli otrzymuje się metodą destylacji parą wodną świeżych lub lekko podsuszonych liści.

Największymi producentami są Australia, Madagaskar oraz Nowa Kaledonia. Wydajność destylacji wynosi około 1–1,6%, a uzyskany olejek jest bezbarwny lub jasnożółty.

Na rynku występuje kilka chemotypów niaouli. Najbardziej rozpowszechniony jest chemotyp bogaty w 1,8-cyneol, który najczęściej wykorzystywany jest w aromaterapii.

Profil aromatyczny

Cecha	Opis
Nuta zapachowa	Serca
Rodzina zapachowa	Kamforowa, ziołowa
Charakter zapachu	Świeży, lekko kamforowy, eukaliptusowy, ziołowy
Intensywność	Średnia do wysokiej
Trwałość zapachu	Średnia
Wpływ na kompozycję	Nadaje mieszankom świeżości, czystości i zielonego charakteru.

Skład chemiczny

Dominujące grupy związków

Grupa związków	Główne składniki
Tlenki monoterpenowe	1,8-cyneol
Monoterpenole	α-terpineol
Monoterpeny	α-pinen, β-pinen, limonen, γ-terpinen
Seskwiterpenole	wiridiflorol, nerolidol, ledol
Seskwiterpeny	β-kariofilen

Główne składniki chemiczne

Najbardziej charakterystycznym składnikiem olejku z niaouli jest 1,8-cyneol, którego zawartość w najpopularniejszym chemotypie wynosi około 49–62%. Towarzyszą mu α-terpineol, wiridiflorol, α-pinen, limonen oraz β-kariofilen.

Znanych jest co najmniej pięć chemotypów niaouli, różniących się dominującymi składnikami chemicznymi. Oprócz chemotypu cyneolowego spotyka się również odmiany bogate w wiridiflorol, nerolidol lub linalol. Dlatego przy zakupie warto zwracać uwagę na oznaczenie chemotypu.

Zastosowanie w aromaterapii

Niaouli należy do najbardziej wszechstronnych olejków z rodziny mirtowatych.

Najczęściej wykorzystuje się go:

do aromatyzacji pomieszczeń,
jako składnik naturalnych preparatów pielęgnacyjnych,
w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
jako składnik kosmetyków,
w kompozycjach o świeżym, ziołowym charakterze.

Jego aromat często porównywany jest do eukaliptusa lub drzewa herbacianego, jednak jest nieco łagodniejszy i bardziej zbalansowany.

Wpływ na nastrój i emocje

Zapach niaouli jest świeży, oczyszczający i pobudzający. W aromaterapii często wykorzystywany jest do tworzenia atmosfery koncentracji, energii i świeżości.

Doskonale sprawdza się w kompozycjach przeznaczonych do pracy, nauki oraz odświeżania powietrza.

Kompozycje zapachowe

Niaouli dobrze komponuje się z:

wrotyczem pospolitym,
czystkiem,
cyprysem,
eukaliptusem gałkowym,
eukaliptusem promienistym,
eukaliptusem cytrynowym,
lawendą szerokolistną,
cytryną,
manuką,
monardą,
mirtem zielonym,
petitgrain,
rozmarynem (wszystkie chemotypy),
ravintsarą,
saro,
drzewem herbacianym,
tymiankiem (wszystkie chemotypy).

Bezpieczeństwo

Profil bezpieczeństwa zależy od chemotypu olejku.

Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:

przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
stosuj odpowiednie rozcieńczenie przed aplikacją na skórę,
unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
przechowuj poza zasięgiem dzieci.

Szczególna ostrożność dotyczy chemotypu bogatego w 1,8-cyneol. Olejków o wysokiej zawartości tego składnika nie należy stosować na twarz ani w okolicy nosa niemowląt i małych dzieci ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu oddechowego. Pozostałe chemotypy nie mają opisanych szczególnych przeciwwskazań.

Przechowywanie

Aby zachować najwyższą jakość olejku:

przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
chroń przed światłem,
unikaj wysokiej temperatury,
ogranicz kontakt z powietrzem,
przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.

Przy prawidłowym przechowywaniu olejek zachowuje swoje właściwości przez około 4–5 lat.

Ciekawostka

Niaouli, drzewo herbaciane (Melaleuca alternifolia) i kajeput (Melaleuca cajuputi) należą do tego samego rodzaju botanicznego (Melaleuca), jednak ich olejki różnią się profilem chemicznym i aromatem. Niaouli wyróżnia się dużą liczbą chemotypów, dlatego dwa olejki oznaczone tą samą nazwą mogą mieć zauważalnie odmienny skład i zapach.

Źródła

Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
Tisserand Institute.
The School for Aromatic Studies.
Ramanoelina P.A.R. i wsp., Industrial Chemotypes of Niaouli Essential Oil.
Gbenou J.D. i wsp., Chemotypes of Melaleuca quinquenervia.
Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Melaleuca.

POWRÓT DO BAZY OLEJKÓW

CENTRUM WIEDZY