Cytryna

 

Najważniejsze informacje

Cecha Informacja
Nazwa polska Cytryna
Nazwa botaniczna Citrus limon (L.) Burm. f.
Rodzina botaniczna Rutowate (Rutaceae)
Część rośliny Skórka owocu
Metoda pozyskiwania Tłoczenie na zimno lub destylacja parą wodną
Nuta zapachowa Głowy
Rodzina zapachowa Cytrusowa
Fototoksyczność Tak – olejek tłoczony na zimno może wykazywać działanie fototoksyczne; olejek destylowany nie jest uznawany za fototoksyczny.
Trwałość Około 1–3 lat przy prawidłowym przechowywaniu

Opis rośliny

Cytryna (Citrus limon) jest wiecznie zielonym drzewem należącym do rodziny rutowatych (Rutaceae). Osiąga zwykle od 2,5 do 6 metrów wysokości i wyróżnia się błyszczącymi, lancetowatymi liśćmi oraz pachnącymi białymi kwiatami z delikatnym fioletowym odcieniem. Owocem jest charakterystyczna żółta jagoda o grubej, bogatej w gruczoły olejkowe skórce.

Dokładne pochodzenie cytryny nie jest do końca poznane. Uważa się, że wywodzi się z północno-wschodnich Indii, skąd przez Bliski Wschód trafiła do basenu Morza Śródziemnego. Obecnie uprawiana jest w wielu krajach o ciepłym klimacie, a do największych producentów należą Włochy, Hiszpania, Argentyna, Stany Zjednoczone oraz Brazylia.

Olejek eteryczny otrzymuje się wyłącznie ze skórki owocu, w której znajdują się liczne gruczoły wydzielnicze zawierające cenne substancje aromatyczne.

Historia i ciekawostki

Cytryna od wieków była ceniona nie tylko jako owoc, ale również jako roślina aromatyczna. Już w starożytności uprawiano ją na terenach Bliskiego Wschodu, a około III wieku n.e. pojawiła się w południowych Włoszech.

Przez stulecia świeże owoce i ich skórkę wykorzystywano w kuchni, kosmetyce oraz perfumerii. Olejek eteryczny był jednym z pierwszych olejków cytrusowych stosowanych do aromatyzowania pomieszczeń, produkcji perfum i kosmetyków.

Dzięki świeżemu zapachowi cytryna do dziś pozostaje jednym z najpopularniejszych olejków eterycznych na świecie.

Pozyskiwanie olejku

Olejek eteryczny z cytryny otrzymuje się najczęściej metodą tłoczenia na zimno świeżej skórki owocu. Znacznie rzadziej stosuje się destylację parą wodną.

Olejek tłoczony na zimno zachowuje najbardziej naturalny, świeży aromat oraz pełny profil chemiczny. Destylowany olejek ma nieco łagodniejszy zapach i różni się niewielkim udziałem poszczególnych składników.

Wydajność tłoczenia wynosi około 0,5–2,5%, natomiast destylacja daje znacznie mniejszą ilość olejku.

Profil aromatyczny

Cecha Opis
Nuta zapachowa Głowy
Rodzina zapachowa Cytrusowa
Charakter zapachu Świeży, cytrusowy, lekko słodki, musujący
Intensywność Średnia do wysokiej
Trwałość zapachu Niska
Wpływ na kompozycję Nadaje mieszankom świeżości, lekkości i promiennego charakteru.

Skład chemiczny

Dominujące grupy związków

Grupa związków Główne składniki
Monoterpeny limonen, γ-terpinen, β-pinen, α-pinen, mircen, sabinen
Aldehydy geranial, neral
Monoterpenole (olejek destylowany) linalol, α-terpineol, terpineol-4

Główne składniki chemiczne

Najważniejszym składnikiem olejku z cytryny jest limonen, który zwykle stanowi od około 47 do 67% całego składu. Towarzyszą mu γ-terpinen, β-pinen, α-pinen oraz niewielkie ilości aldehydów cytralowych – geranialu i neralu.

Olejek destylowany zachowuje podobny profil chemiczny, jednak zawiera nieco więcej alkoholi monoterpenowych i nie jest uznawany za fototoksyczny.

Do najważniejszych składników należą:

  • limonen,
  • γ-terpinen,
  • β-pinen,
  • α-pinen,
  • mircen,
  • sabinen,
  • geranial,
  • neral,
  • linalol (olejek destylowany).

Zastosowanie w aromaterapii

Cytryna jest jednym z najbardziej uniwersalnych olejków eterycznych wykorzystywanych w aromaterapii.

Najczęściej stosuje się ją:

  • do aromatyzacji pomieszczeń,
  • jako składnik naturalnych środków czystości,
  • w kosmetykach pielęgnacyjnych,
  • w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
  • jako składnik perfum i kompozycji cytrusowych.

Świeży aromat cytryny doskonale odświeża kompozycje zapachowe i nadaje im lekkości.

Wpływ na nastrój i emocje

Zapach cytryny kojarzy się ze świeżością, czystością i energią. W aromaterapii często wykorzystuje się go do tworzenia atmosfery sprzyjającej koncentracji oraz dobremu samopoczuciu.

Jego jasny, cytrusowy aromat nadaje kompozycjom lekkości i pomaga stworzyć przyjemną, pogodną atmosferę zarówno w domu, jak i w miejscu pracy.

Kompozycje zapachowe

Cytryna doskonale komponuje się z:

  • bergamotką,
  • grejpfrutem,
  • pomarańczą słodką,
  • mandarynką,
  • imbirem,
  • lawendą,
  • drzewem herbacianym,
  • eukaliptusem gałkowym,
  • eukaliptusem promienistym,
  • jagodą jałowca,
  • cyprysem,
  • cedrem,
  • jodłą Douglasa,
  • świerkiem czarnym,
  • ravintsarą,
  • palmarosą,
  • elemi,
  • kadzidłem,
  • mirrą,
  • niaouli.

Bezpieczeństwo

Cytryna jest olejkiem o dobrym profilu bezpieczeństwa, jednak wymaga odpowiedniego przechowywania.

Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:

  • przechowuj olejek szczelnie zamknięty, z dala od światła i wysokiej temperatury,
  • utleniony olejek może zwiększać ryzyko podrażnienia skóry,
  • olejek tłoczony na zimno może wykazywać działanie fototoksyczne – po zastosowaniu na skórę unikaj ekspozycji na promieniowanie UV przez co najmniej 12 godzin,
  • olejek destylowany nie jest uznawany za fototoksyczny,
  • nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji.

Przechowywanie

Ze względu na wysoką zawartość limonenu olejek z cytryny stosunkowo łatwo ulega utlenianiu.

Aby zachować jego jakość:

  • przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
  • chroń przed światłem i wysoką temperaturą,
  • najlepiej przechowuj w chłodnym miejscu,
  • ogranicz kontakt z powietrzem.

Przy prawidłowym przechowywaniu olejek zachowuje swoje właściwości przez około 1–3 lata.

Ciekawostka

Olejek tłoczony na zimno i olejek destylowany z cytryny pochodzą z tego samego owocu, jednak różnią się profilem chemicznym i właściwościami. W aromaterapii zdecydowanie częściej wykorzystuje się olejek tłoczony na zimno ze względu na jego bardziej świeży i naturalny zapach, natomiast olejek destylowany wybierany jest wtedy, gdy zależy nam na uniknięciu ryzyka fototoksyczności.

Źródła

  • Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
  • Tisserand Institute.
  • The School for Aromatic Studies.
  • Kostadinovic S. i wsp., Cold-Pressed Lemon Essential Oils.
  • Loizzo M.R. i wsp., Chemical Profile and Antioxidant Properties of Citrus limon.
  • Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Citrus.
POWRÓT DO BAZY OLEJKÓW
CENTRUM WIEDZY