Drzewo herbaciane
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Drzewo herbaciane |
| Nazwy zwyczajowe | Tea Tree |
| Nazwa botaniczna | Melaleuca alternifolia (Maiden & Betche) Cheel |
| Rodzina botaniczna | Mirtowate (Myrtaceae) |
| Część rośliny | Liście |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną |
| Nuta zapachowa | Środkowa do górnej |
| Rodzina zapachowa | Świeża, ziołowo-kamforowa |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | Około 1–3 lata przy prawidłowym przechowywaniu |
Opis rośliny
Drzewo herbaciane (Melaleuca alternifolia) to niewielkie, wiecznie zielone drzewo lub wysoki krzew należący do rodziny mirtowatych (Myrtaceae). Rodzaj Melaleuca obejmuje około 250 gatunków, z których zdecydowana większość występuje wyłącznie w Australii. Naturalnym środowiskiem M. alternifolia są podmokłe tereny w północno-wschodniej części Nowej Południowej Walii oraz południowo-wschodniego Queensland.
Roślina osiąga zazwyczaj od kilku do kilkunastu metrów wysokości. Charakteryzuje się wąskimi, lancetowatymi liśćmi bogatymi w gruczoły olejkowe oraz białymi, puszystymi kwiatostanami pojawiającymi się od wiosny do początku lata. Liście stanowią surowiec do produkcji jednego z najlepiej przebadanych olejków eterycznych na świecie.
Historia i ciekawostki
Historia drzewa herbacianego jest nierozerwalnie związana z Australią. Rdzenni mieszkańcy tego kontynentu od pokoleń wykorzystywali liście różnych gatunków Melaleuca w codziennym życiu.
Nazwa „tea tree” pojawiła się w XVIII wieku. Według przekazów kapitan James Cook przygotowywał napar z liści jednego z australijskich gatunków należących do rodzaju Melaleuca lub Leptospermum. Nie wiadomo jednak z całkowitą pewnością, który gatunek był wówczas wykorzystywany.
Prawdziwy rozwój produkcji olejku z drzewa herbacianego nastąpił dopiero w XX wieku, kiedy rozpoczęto jego komercyjną uprawę w Australii.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny otrzymuje się poprzez destylację parą wodną świeżych liści i młodych gałązek.
W zależności od warunków uprawy wydajność destylacji wynosi około 2–5%. Gotowy olejek ma barwę od bezbarwnej do jasnożółtej i charakterystyczny świeży, ziołowo-kamforowy aromat.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Środkowa do górnej |
| Rodzina zapachowa | Świeża, ziołowo-kamforowa |
| Charakter zapachu | Świeży, korzenny, balsamiczny, lekko kamforowy i ziołowy |
| Intensywność | Średnia do wysokiej |
| Trwałość zapachu | Średnia |
| Wpływ na kompozycję | Nadaje mieszankom świeżości i wyrazistości, dobrze wzmacnia kompozycje ziołowe, leśne i oczyszczające. |
Skład chemiczny
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Monoterpenole | terpinen-4-ol, α-terpineol |
| Monoterpeny | γ-terpinen, α-terpinen, terpinolen, α-pinen, limonen |
| Tlenki monoterpenowe | 1,8-cyneol |
| Seskwiterpeny | aromadendren, γ-kadinen |
Główne składniki chemiczne
Olejek eteryczny z drzewa herbacianego zawiera ponad 100 związków chemicznych. Najważniejsze z nich to:
- terpinen-4-ol (30–48%),
- γ-terpinen,
- α-terpinen,
- terpinolen,
- 1,8-cyneol,
- α-terpineol.
Za wysoką jakość olejku uznaje się taki, który zawiera co najmniej 30% terpinen-4-olu oraz nie więcej niż 15% 1,8-cyneolu. Parametry te zostały przyjęte jako australijski standard jakości.
Zastosowanie w aromaterapii
Drzewo herbaciane należy do najbardziej wszechstronnych olejków stosowanych w aromaterapii.
Najczęściej wykorzystuje się je:
- w pielęgnacji skóry problematycznej,
- jako składnik preparatów oczyszczających,
- do aromatyzacji pomieszczeń,
- w mieszankach do pielęgnacji skóry głowy,
- jako dodatek do naturalnych środków czystości,
- w kompozycjach wspierających higienę jamy ustnej.
Dzięki charakterystycznemu profilowi chemicznemu olejek jest jednym z najlepiej przebadanych olejków eterycznych pod względem zastosowań kosmetycznych i aromaterapeutycznych.
Wpływ na nastrój i emocje
Zapach drzewa herbacianego działa odświeżająco i pobudzająco. W aromaterapii wykorzystuje się go podczas uczucia zmęczenia, znużenia oraz potrzeby odzyskania jasności myślenia.
Jego świeży, czysty aromat sprzyja poczuciu porządku i świeżości, dlatego często pojawia się w kompozycjach stosowanych do oczyszczania przestrzeni.
Kompozycje zapachowe
Drzewo herbaciane dobrze komponuje się z:
- sosną,
- świerkiem czarnym,
- saro,
- manuką,
- ravintsarą,
- wrotyczem pospolitym,
- rozmarynem (wszystkie chemotypy),
- eukaliptusami,
- monardą,
- mirtem zielonym,
- lawendą szerokolistną,
- czystkiem,
- tymiankiem,
- jodłą,
- niaouli,
- lawendą.
Bezpieczeństwo
Olejek eteryczny z drzewa herbacianego jest uznawany za dobrze tolerowany przy prawidłowym stosowaniu.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- stosuj wyłącznie świeży olejek,
- unikaj używania olejku utlenionego,
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji.
Utleniony olejek może zwiększać ryzyko podrażnień i reakcji alergicznych, dlatego należy zwracać szczególną uwagę na sposób przechowywania oraz termin przydatności.
Przechowywanie
Olejek z drzewa herbacianego stosunkowo łatwo ulega utlenianiu.
Aby zachował swoje właściwości:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem, tlenem i wysoką temperaturą,
- po każdym użyciu dokładnie zakręcaj butelkę,
- przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.
Przy prawidłowym przechowywaniu zachowuje dobrą jakość przez około 1–3 lata.
Ciekawostka
Drzewo herbaciane jest jednym z najlepiej przebadanych olejków eterycznych na świecie. Powstały setki publikacji naukowych poświęconych jego składowi chemicznemu, bezpieczeństwu i zastosowaniom, dzięki czemu należy do najlepiej udokumentowanych surowców wykorzystywanych we współczesnej aromaterapii.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Carson C.F., Hammer K.A., Riley T.V. Melaleuca alternifolia (Tea Tree): a Review of Antimicrobial and Other Medicinal Properties.
- Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Melaleuca.
