Koper włoski
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Koper włoski |
| Nazwy zwyczajowe | Koper włoski słodki, koper włoski pospolity |
| Nazwa botaniczna | Foeniculum vulgare Mill. |
| Rodzina botaniczna | Selerowate (Apiaceae) |
| Część rośliny | Nasiona |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną rozdrobnionych nasion |
| Nuta zapachowa | Środkowa |
| Rodzina zapachowa | Anyżowa, ziołowa |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | Około 3–4 lata przy prawidłowym przechowywaniu |
Opis rośliny
Koper włoski (Foeniculum vulgare) jest wieloletnią rośliną zielną należącą do rodziny selerowatych (Apiaceae). Pochodzi z obszaru południowej części basenu Morza Śródziemnego, jednak obecnie uprawiany jest w wielu regionach świata zarówno jako warzywo, przyprawa, jak i roślina aromatyczna.
Roślina osiąga zazwyczaj od 90 do 150 cm wysokości. Tworzy silnie rozgałęzione pędy pokryte delikatnymi, nitkowatymi liśćmi o charakterystycznym anyżowym aromacie. Latem pojawiają się drobne żółte kwiaty zebrane w duże baldachy, z których rozwijają się aromatyczne owoce, potocznie nazywane nasionami. To właśnie one stanowią surowiec do produkcji olejku eterycznego.
Koper włoski jest ceniony zarówno za walory kulinarne, jak i wyjątkowy, słodki aromat wykorzystywany w aromaterapii i perfumerii.
Historia i ciekawostki
Koper włoski znany był już starożytnym Egipcjanom, Grekom i Rzymianom. Jego aromatyczne nasiona wykorzystywano jako przyprawę oraz dodatek do napojów i potraw. W średniowiecznej Europie roślina była powszechnie uprawiana w ogrodach klasztornych, a według przekazów Karol Wielki zachęcał do jej rozpowszechniania na terenie swojego cesarstwa.
Liście kopru włoskiego wykorzystywano również jako naturalne źródło zielonego barwnika stosowanego do barwienia tkanin, drewna i żywności. Intensywny anyżowy aromat sprawił, że z czasem olejek eteryczny znalazł zastosowanie także w kosmetykach oraz kompozycjach perfumeryjnych.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny z kopru włoskiego otrzymuje się poprzez destylację parą wodną rozdrobnionych, dojrzałych nasion.
Surowiec wykorzystywany do produkcji pochodzi przede wszystkim z upraw we Francji, Hiszpanii oraz Niemczech. Wydajność destylacji wynosi od około 1 do 4%.
Świeżo otrzymany olejek ma jasnożółtą barwę i wyróżnia się charakterystycznym słodkim, anyżowym aromatem.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Środkowa |
| Rodzina zapachowa | Anyżowa, ziołowa |
| Charakter zapachu | Słodki, anyżowy, ciepły, lekko korzenny, przypominający lukrecję |
| Intensywność | Średnia do wysokiej |
| Trwałość zapachu | Średnia |
| Wpływ na kompozycję | Nadaje mieszankom ciepła, miękkości i słodkiego, ziołowego charakteru. |
Skład chemiczny
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Fenylopropanoidy | trans-anetol, estragol |
| Monoterpeny | limonen, α-pinen, kamfen, sabinen |
| Ketony | fenchon |
| Tlenki | 1,8-cyneol |
Główne składniki chemiczne
Olejek eteryczny z kopru włoskiego charakteryzuje się wysoką zawartością trans-anetolu, który odpowiada za jego charakterystyczny słodki, anyżowy aromat.
Do najważniejszych składników należą:
- trans-anetol,
- limonen,
- fenchon,
- estragol,
- α-pinen,
- kamfen,
- sabinen,
- 1,8-cyneol.
Skład chemiczny może różnić się w zależności od odmiany rośliny. Szczególnie ceniona w aromaterapii odmiana słodka (var. dulce) zawiera zwykle więcej trans-anetolu i mniej fenchonu, dzięki czemu jej aromat jest łagodniejszy i bardziej słodki.
Zastosowanie w aromaterapii
Olejek eteryczny z kopru włoskiego ceniony jest przede wszystkim za swój ciepły, słodki i anyżowy aromat.
Najczęściej wykorzystuje się go:
- do aromatyzacji pomieszczeń,
- jako składnik naturalnych perfum,
- w kosmetykach o ziołowym charakterze,
- w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
- w kompozycjach zapachowych inspirowanych aromatem przypraw.
Jego charakterystyczny zapach doskonale ociepla kompozycje cytrusowe, kwiatowe oraz korzenne.
Wpływ na nastrój i emocje
Zapach kopru włoskiego jest ciepły, miękki i kojący. W aromaterapii pomaga stworzyć atmosferę komfortu, bezpieczeństwa i odprężenia.
Jego słodki, anyżowy aromat dobrze komponuje się z mieszankami przeznaczonymi do wieczornego relaksu oraz budowania przytulnej atmosfery w domu.
Kompozycje zapachowe
Koper włoski doskonale komponuje się z:
- szałwią muszkatołową,
- majerankiem,
- kardamonem,
- mandarynką,
- imbirem,
- ylang-ylang,
- cynamonem,
- kolendrą,
- grejpfrutem,
- geranium,
- pieprzem czarnym,
- nasionami marchwi,
- różą,
- anyżem,
- miętą zieloną.
Bezpieczeństwo
Olejek eteryczny z kopru włoskiego wymaga ostrożności podczas stosowania ze względu na wysoką zawartość trans-anetolu.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- stosuj wyłącznie odpowiednio rozcieńczony,
- nie stosuj w okresie ciąży i karmienia piersią,
- zachowaj ostrożność u osób z chorobami hormonozależnymi,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
- przechowuj poza zasięgiem dzieci.
Przechowywanie
Aby zachować najwyższą jakość olejku:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem słonecznym,
- unikaj wysokiej temperatury,
- ogranicz kontakt z powietrzem,
- przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.
Przy prawidłowym przechowywaniu olejek zachowuje swoje właściwości przez około 3–4 lata.
Ciekawostka
Słodki aromat olejku z kopru włoskiego pochodzi przede wszystkim od trans-anetolu – tego samego związku chemicznego, który odpowiada za charakterystyczny zapach anyżu. Dzięki temu oba olejki są do siebie bardzo podobne, choć koper włoski wyróżnia się bardziej miękkim, ziołowym i mniej intensywnym profilem zapachowym.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Literatura botaniczna dotycząca Foeniculum vulgare.
