Lawenda
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Lawenda |
| Nazwy zwyczajowe | Lawenda wąskolistna, lawenda angielska |
| Nazwa botaniczna | Lavandula angustifolia Mill. |
| Rodzina botaniczna | Jasnotowate (Lamiaceae) |
| Część rośliny | Kwitnące wierzchołki |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną |
| Nuta zapachowa | Środkowa |
| Rodzina zapachowa | Kwiatowa, ziołowa |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | Około 4–5 lat przy prawidłowym przechowywaniu |
Opis rośliny
Lawenda (Lavandula angustifolia) jest niewielkim, wieloletnim, zimozielonym krzewem należącym do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Naturalnie występuje na obszarze basenu Morza Śródziemnego, jednak od stuleci uprawiana jest niemal na całym świecie. Największymi producentami wysokiej jakości olejku lawendowego są obecnie Francja, Bułgaria oraz Anglia.
Roślina osiąga zazwyczaj od 40 do 80 cm wysokości. Tworzy liczne, silnie rozgałęzione pędy pokryte wąskimi, srebrzystozielonymi liśćmi. Latem na długich łodygach pojawiają się charakterystyczne fioletowe kwiatostany, które są najcenniejszą częścią rośliny wykorzystywaną do destylacji olejku eterycznego.
Swój niezwykły aromat lawenda zawdzięcza gruczołom olejkowym rozmieszczonym na kwiatach, liściach i młodych pędach.
Historia i ciekawostki
Lawenda od tysięcy lat zajmuje wyjątkowe miejsce w kulturze krajów śródziemnomorskich. Suszone kwiaty wykorzystywano do aromatyzowania domów, szaf i skrzyń z ubraniami, a także jako dodatek do kąpieli i kosmetyków. Nazwa „lawenda” najprawdopodobniej wywodzi się od łacińskiego słowa lavare, oznaczającego „myć”, co podkreśla jej wielowiekowy związek z pielęgnacją i higieną.
W średniowiecznej Europie lawenda była jedną z najczęściej uprawianych roślin w ogrodach klasztornych. Do dziś pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych i najczęściej stosowanych olejków eterycznych na świecie.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny z lawendy otrzymuje się poprzez destylację parą wodną świeżo zebranych kwitnących wierzchołków.
Do produkcji najwyższej jakości olejku wykorzystuje się rośliny zbierane w pełni kwitnienia, kiedy zawartość związków aromatycznych jest największa. Wydajność destylacji wynosi od około 0,5 do 3%.
Świeży olejek jest bezbarwny lub bardzo jasnożółty i wyróżnia się wyjątkowo harmonijnym, kwiatowo-ziołowym aromatem.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Środkowa |
| Rodzina zapachowa | Kwiatowa, ziołowa |
| Charakter zapachu | Świeży, kwiatowy, delikatnie słodki, ziołowy |
| Intensywność | Średnia |
| Trwałość zapachu | Średnia |
| Wpływ na kompozycję | Harmonizuje mieszanki, zmiękcza ostre nuty i łączy składniki w spójną całość. |
Skład chemiczny
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Estry | octan linalylu, octan lawandulylu |
| Alkohole monoterpenowe | linalol, terpinen-4-ol, borneol |
| Seskwiterpeny | β-kariofilen |
| Monoterpeny | limonen, β-ocymen |
Główne składniki chemiczne
Olejek eteryczny z lawendy zawiera ponad siedemdziesiąt zidentyfikowanych związków chemicznych. Za jego charakterystyczny, łagodny aromat odpowiada przede wszystkim połączenie octanu linalylu oraz linalolu.
Do najważniejszych składników należą:
- octan linalylu,
- linalol,
- β-kariofilen,
- terpinen-4-ol,
- borneol,
- octan lawandulylu,
- limonen,
- β-ocymen,
- 1,8-cyneol.
To właśnie wysoka zawartość estrów sprawia, że lawenda posiada wyjątkowo miękki, elegancki i harmonijny profil zapachowy.
Zastosowanie w aromaterapii
Lawenda jest jednym z najbardziej wszechstronnych olejków eterycznych stosowanych w aromaterapii.
Najczęściej wykorzystuje się ją:
- do aromatyzacji pomieszczeń,
- jako składnik naturalnych perfum,
- w kosmetykach do pielęgnacji skóry i włosów,
- w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
- do kompozycji relaksacyjnych i wieczornych.
Jej delikatny charakter sprawia, że doskonale sprawdza się zarówno samodzielnie, jak i jako baza dla bardziej złożonych kompozycji zapachowych.
Wpływ na nastrój i emocje
Zapach lawendy od lat kojarzony jest z harmonią, spokojem i równowagą. Jej delikatny, kwiatowy aromat pomaga stworzyć atmosferę relaksu i komfortu.
To jeden z najbardziej uniwersalnych olejków stosowanych w kompozycjach przeznaczonych do wyciszenia po intensywnym dniu, budowania przyjemnej atmosfery oraz wspierania codziennych rytuałów odprężenia.
Kompozycje zapachowe
Lawenda należy do najbardziej uniwersalnych olejków eterycznych i dobrze komponuje się z większością innych olejków.
Szczególnie dobrze łączy się z:
- bergamotką,
- cytryną,
- grejpfrutem,
- mandarynką,
- kadzidłem,
- geranium,
- różą,
- paczulą,
- cedrem,
- cyprysem,
- eukaliptusem,
- rozmarynem,
- szałwią muszkatołową,
- majerankiem,
- drzewem herbacianym,
- ylang-ylang.
Bezpieczeństwo
Lawenda należy do najlepiej tolerowanych olejków eterycznych.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- stosuj odpowiednie rozcieńczenie przed aplikacją na skórę,
- unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
- przechowuj poza zasięgiem dzieci.
Nie są znane szczególne przeciwwskazania przy prawidłowym stosowaniu.
Przechowywanie
Aby zachować najwyższą jakość olejku:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem słonecznym,
- unikaj wysokiej temperatury,
- ogranicz kontakt z powietrzem,
- przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.
Przy prawidłowym przechowywaniu olejek zachowuje swoje właściwości przez około 4–5 lat.
Ciekawostka
Lawenda jest jednym z nielicznych olejków eterycznych, który harmonijnie komponuje się praktycznie z każdą rodziną zapachową – od cytrusów, przez olejki kwiatowe i ziołowe, aż po nuty drzewne, żywiczne i orientalne. Z tego względu często określana jest mianem „królowej mieszanek aromaterapeutycznych”.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Lavandula.
