Melisa
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Melisa |
| Nazwa botaniczna | Melissa officinalis L. |
| Rodzina botaniczna | Jasnotowate (Lamiaceae) |
| Część rośliny | Świeże liście i kwitnące wierzchołki |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną |
| Nuta zapachowa | Od nuty serca do nuty głowy |
| Rodzina zapachowa | Cytrusowo-ziołowa |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | Około 3–5 lat przy prawidłowym przechowywaniu |
Opis rośliny
Melisa (Melissa officinalis) jest wieloletnią rośliną zielną należącą do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Jej naturalnym obszarem występowania są wschodnie rejony basenu Morza Śródziemnego oraz zachodnia Azja, jednak obecnie uprawiana jest niemal na całym świecie.
Roślina dorasta zwykle do około 60 cm wysokości i tworzy gęste kępy z charakterystycznymi, kwadratowymi łodygami. Liście są jajowate, delikatnie pomarszczone i wydzielają świeży, cytrynowy aromat. Latem w kątach liści pojawiają się niewielkie, białe lub kremowe kwiaty, wyjątkowo chętnie odwiedzane przez pszczoły.
Nazwa rodzaju Melissa pochodzi od greckiego słowa oznaczającego „pszczołę”, co doskonale oddaje niezwykłą atrakcyjność tej rośliny dla owadów zapylających.
Historia i ciekawostki
Melisa należy do najstarszych roślin aromatycznych wykorzystywanych w Europie. Już w starożytności opisywali ją Dioskurydes oraz Pliniusz Starszy, a średniowieczni zielarze cenili ją jako roślinę o przyjemnym, uspokajającym zapachu.
Liście melisy od wieków dodawano do sałatek, sosów oraz napojów, natomiast suszone ziele wykorzystywano do przygotowywania pachnących saszetek i mieszanek potpourri. W tradycyjnych systemach zielarskich Europy oraz Ajurwedy melisa była jedną z najbardziej cenionych roślin aromatycznych.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny z melisy otrzymuje się metodą destylacji parą wodną świeżych liści oraz kwitnących wierzchołków.
Jest to jeden z najcenniejszych i jednocześnie najrzadszych olejków eterycznych. Wynika to z wyjątkowo niskiej wydajności destylacji, która wynosi zaledwie 0,02–0,30%. Do uzyskania niewielkiej ilości olejku potrzebne są ogromne ilości świeżego surowca.
Świeży olejek ma jasnożółtą barwę i intensywny cytrusowo-ziołowy aromat.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Od nuty serca do nuty głowy |
| Rodzina zapachowa | Cytrusowo-ziołowa |
| Charakter zapachu | Świeży, cytrynowy, ziołowy, lekko słodki |
| Intensywność | Wysoka |
| Trwałość zapachu | Średnia |
| Wpływ na kompozycję | Nadaje mieszankom świeżości, elegancji i delikatnej ziołowej głębi. |
Skład chemiczny
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Aldehydy | geranial, neral (cytral), cytronellal |
| Monoterpeny | α-pinen, β-pinen |
| Seskwiterpeny | β-kariofilen, tlenek β-kariofilenu |
| Alkohole monoterpenowe | geraniol |
Główne składniki chemiczne
Najważniejszym składnikiem olejku z melisy jest cytral, czyli mieszanina dwóch aldehydów – geranialu i neralu. Łącznie mogą one stanowić ponad 70% całego olejku i odpowiadają za jego charakterystyczny, intensywnie cytrynowy aromat.
Do najważniejszych składników należą:
- geranial,
- neral,
- cytronellal,
- β-kariofilen,
- tlenek β-kariofilenu,
- geraniol,
- α-pinen,
- β-pinen.
Skład chemiczny może się różnić w zależności od kraju pochodzenia oraz odmiany rośliny.
Zastosowanie w aromaterapii
Melisa jest jednym z najbardziej cenionych olejków stosowanych w aromaterapii.
Najczęściej wykorzystuje się ją:
- do aromatyzacji pomieszczeń,
- jako składnik luksusowych perfum naturalnych,
- w kosmetykach pielęgnacyjnych,
- w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
- w kompozycjach relaksacyjnych i wieczornych.
Ze względu na niewielką wydajność produkcji prawdziwy olejek z melisy należy do najdroższych olejków eterycznych dostępnych na rynku.
Wpływ na nastrój i emocje
Melisa wyróżnia się wyjątkowo subtelnym, świeżym aromatem, który jednocześnie działa ciepło i otulająco.
W aromaterapii często wykorzystywana jest do tworzenia atmosfery sprzyjającej wyciszeniu, odpoczynkowi oraz odzyskaniu równowagi po intensywnym dniu. Jej cytrusowo-ziołowy zapach wnosi do kompozycji lekkość, harmonię i poczucie świeżości.
Kompozycje zapachowe
Melisa doskonale komponuje się z:
- rumiankiem niemieckim,
- szałwią muszkatołową,
- kocanką włoską,
- Litsea cubeba,
- lawendą,
- palmarosą,
- paczulą,
- petitgrain,
- plai,
- rumiankiem rzymskim,
- różą,
- drzewem sandałowym,
- majerankiem słodkim,
- trawą cytrynową,
- pomarańczą słodką.
Bezpieczeństwo
Melisa jest olejkiem o dobrym profilu bezpieczeństwa, jednak ze względu na wysoką zawartość aldehydów może powodować podrażnienie lub uczulenie u osób szczególnie wrażliwych.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- zawsze stosuj odpowiednie rozcieńczenie,
- zachowaj ostrożność przy skórze wrażliwej lub uszkodzonej,
- unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
- przechowuj poza zasięgiem dzieci.
Przechowywanie
Aby zachować najwyższą jakość olejku:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem i wysoką temperaturą,
- ogranicz kontakt z powietrzem,
- przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.
Dzięki wysokiej zawartości aldehydów warto zużyć olejek w ciągu kilku lat od otwarcia.
Ciekawostka
Prawdziwy olejek eteryczny z melisy należy do najdroższych olejków świata. Powodem jest niezwykle niska wydajność destylacji – z kilkuset kilogramów świeżego ziela uzyskuje się zaledwie niewielką ilość olejku. Z tego względu na rynku często spotyka się produkty określane jako „melisa”, które w rzeczywistości są mieszankami innych olejków o cytrynowym aromacie.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Melissa.
