Oman
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Oman |
| Nazwa botaniczna | Dittrichia graveolens (L.) Greuter |
| Rodzina botaniczna | Astrowate (Asteraceae) |
| Część rośliny | Kwitnące wierzchołki pędów i kwiaty |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną |
| Nuta zapachowa | Serca |
| Rodzina zapachowa | Zielona, kamforowa, ziołowa |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | Około 4–5 lat przy prawidłowym przechowywaniu |
Opis rośliny
Oman (Dittrichia graveolens), dawniej klasyfikowany jako Inula graveolens, należy do rodziny astrowatych (Asteraceae). Jest silnie aromatyczną rośliną jednoroczną naturalnie występującą w rejonie Morza Śródziemnego, Europie Południowej, Afryce Północnej oraz Azji Zachodniej.
Roślina osiąga zwykle do 80 cm wysokości. Charakteryzuje się licznymi rozgałęzieniami, lepkimi liśćmi pokrytymi gruczołowymi włoskami oraz intensywnie żółtymi kwiatami pojawiającymi się późnym latem i jesienią. Cała roślina wydziela wyraźny, kamforowo-ziołowy aromat.
Oman dobrze przystosowuje się do trudnych warunków środowiskowych i często zasiedla pobocza dróg, nieużytki oraz tereny zdegradowane. W wielu regionach świata został introdukowany poza swoim naturalnym zasięgiem.
Historia i ciekawostki
Oman od wieków był wykorzystywany w medycynie ludowej krajów śródziemnomorskich. W różnych regionach znany był pod wieloma nazwami, między innymi jako „oman śmierdzący” czy „oman smrodliwy”, nawiązującymi do jego bardzo intensywnego aromatu.
Współcześnie olejek eteryczny z omanu pozostaje stosunkowo rzadkim surowcem w aromaterapii. Ze względu na bardzo niską wydajność destylacji należy do drogich olejków eterycznych i jest produkowany głównie na Korsyce.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny otrzymuje się metodą destylacji parą wodną kwitnących wierzchołków pędów oraz kwiatów.
Najbardziej cenionym miejscem produkcji jest Korsyka, gdzie uzyskuje się olejek o charakterystycznym składzie chemicznym. Wydajność destylacji jest niewielka i wynosi około 0,06–0,29%.
Ciekawostką jest barwa olejku. Podczas destylacji prowadzonej w tradycyjnych miedzianych alembikach niektóre związki tworzą kompleksy z jonami miedzi, nadając olejkowi piękny szmaragdowozielony kolor. W przypadku destylacji w aparaturze ze stali nierdzewnej olejek pozostaje jasnożółty lub niemal bezbarwny.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Serca |
| Rodzina zapachowa | Zielona, kamforowa |
| Charakter zapachu | Świeży, czysty, lekko kamforowy, ziołowy |
| Intensywność | Wysoka |
| Trwałość zapachu | Średnia |
| Wpływ na kompozycję | Nadaje mieszankom świeżości i wyraźnego ziołowego charakteru. |
Skład chemiczny
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Estry | octan bornylu |
| Monoterpenole | borneol |
| Monoterpeny | kamfen |
| Seskwiterpenole | α-kadinol |
| Seskwiterpeny | γ-kadinen |
Główne składniki chemiczne
Skład olejku z omanu może znacznie różnić się w zależności od miejsca pochodzenia oraz terminu zbioru. Olejek korsykański zawiera przede wszystkim octan bornylu, któremu towarzyszą borneol, kamfen, γ-kadinen oraz α-kadinol.
Opisano również chemotypy bogate w borneol, 1,8-cyneol lub wiridiflorol, dlatego warto zwracać uwagę na pochodzenie oraz analizę GC/MS konkretnego olejku.
Zastosowanie w aromaterapii
Oman jest jednym z najbardziej charakterystycznych olejków ziołowych wykorzystywanych w aromaterapii.
Najczęściej stosuje się go:
- do aromatyzacji pomieszczeń,
- jako składnik mieszanek inhalacyjnych,
- w kompozycjach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
- w kosmetykach o świeżym, ziołowym aromacie,
- jako składnik mieszanek z olejkami z rodziny mirtowatych i eukaliptusowych.
Ze względu na intensywny aromat zwykle stosuje się go w niewielkich ilościach.
Wpływ na nastrój i emocje
Zapach omanu jest świeży, wyrazisty i energetyzujący. W aromaterapii wykorzystuje się go do tworzenia atmosfery przejrzystości, koncentracji oraz odświeżenia.
Dzięki kamforowo-ziołowemu charakterowi dobrze komponuje się z olejkami wykorzystywanymi w sezonie jesienno-zimowym.
Kompozycje zapachowe
Oman dobrze komponuje się z:
- eukaliptusem promienistym,
- eukaliptusem gałkowym,
- mirtem zielonym,
- wawrzynem,
- hyzopem,
- drzewem herbacianym,
- niaouli,
- ravintsarą,
- tymiankiem,
- cytryną.
Bezpieczeństwo
Aktualna literatura nie opisuje szczególnych przeciwwskazań dotyczących prawidłowego stosowania olejku z omanu.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- stosuj odpowiednie rozcieńczenie przed aplikacją na skórę,
- unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
- przechowuj poza zasięgiem dzieci.
Jak w przypadku wszystkich olejków eterycznych, osoby szczególnie wrażliwe powinny zachować ostrożność przy pierwszym użyciu.
Przechowywanie
Aby zachować najwyższą jakość olejku:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem,
- unikaj wysokiej temperatury,
- ogranicz kontakt z powietrzem,
- przechowuj w chłodnym miejscu.
Przy prawidłowym przechowywaniu olejek zachowuje swoje właściwości przez około 4–5 lat.
Ciekawostka
Naturalnie zielony kolor niektórych partii olejku z omanu nie pochodzi z rośliny, lecz jest efektem reakcji śladowych składników olejku z miedzią podczas destylacji w tradycyjnych alembikach. Ten sam surowiec destylowany w aparaturze ze stali nierdzewnej daje olejek o barwie jasnożółtej lub niemal bezbarwnej.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Blanc M. i wsp., Chemical Composition and Variability of Inula graveolens Essential Oil.
- Guinoiseau E. i wsp., Cellular Effects of Inula graveolens Essential Oil.
- Schnaubelt K., The Healing Intelligence of Essential Oils.
- Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Dittrichia.
