Róża damasceńska
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Róża damasceńska |
| Nazwa botaniczna | Rosa × damascena Mill. |
| Rodzina botaniczna | Różowate (Rosaceae) |
| Część rośliny | Płatki kwiatów |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną (olejek eteryczny) lub ekstrakcja rozpuszczalnikowa (absolut) |
| Nuta zapachowa | Serca do bazy |
| Rodzina zapachowa | Kwiatowa |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | Około 4–6 lat przy prawidłowym przechowywaniu |
Opis rośliny
Róża damasceńska (Rosa × damascena) należy do rodziny różowatych (Rosaceae) i od stuleci uznawana jest za jedną z najcenniejszych roślin wykorzystywanych w perfumerii, kosmetyce oraz aromaterapii. Jest wieloletnim krzewem osiągającym zazwyczaj od 1 do 2 metrów wysokości. Wytwarza liczne kolczaste pędy, pierzaste liście oraz duże, silnie pachnące kwiaty o barwie od jasnoróżowej do intensywnie różowej.
Za ojczyznę róży damasceńskiej uznaje się Bliski Wschód. Obecnie uprawiana jest przede wszystkim w Bułgarii, Turcji, Maroku, Iranie oraz Indiach, gdzie panują optymalne warunki klimatyczne do produkcji najwyższej jakości olejku.
Olejek eteryczny otrzymuje się wyłącznie z płatków świeżo zebranych kwiatów, które muszą zostać poddane destylacji w bardzo krótkim czasie po zbiorze, aby zachować pełnię ich aromatu.
Historia i ciekawostki
Historia róży damasceńskiej sięga tysięcy lat. Jej zapach był ceniony już w starożytnych Chinach, Persji, Grecji i Rzymie. Olejki oraz pachnące oleje różane wykorzystywano podczas ceremonii religijnych, do pielęgnacji ciała oraz jako składnik luksusowych perfum. Według przekazów historycznych nawet Afrodyta miała używać olejku różanego do namaszczania ciała Hektora.
Destylacja wody różanej rozwijała się szczególnie w świecie arabskim już od VIII–IX wieku, a później technologia produkcji olejku różanego rozpowszechniła się w Europie. Od XIX wieku Bułgaria stała się światowym centrum produkcji najwyższej jakości olejku z róży damasceńskiej.
Do dziś róża pozostaje symbolem piękna, elegancji i luksusu oraz jednym z najbardziej cenionych surowców w perfumerii.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny z róży damasceńskiej otrzymuje się metodą destylacji parą wodną świeżych płatków kwiatów. Z tego samego surowca, metodą ekstrakcji rozpuszczalnikowej, produkuje się również absolut różany, który szeroko wykorzystywany jest w perfumerii.
Produkcja olejku jest niezwykle wymagająca. Do uzyskania 1 kilograma olejku eterycznego potrzeba około 3500–4000 kilogramów świeżych płatków, a wydajność destylacji wynosi zaledwie 0,009–0,062%. To właśnie dlatego róża damasceńska należy do najdroższych olejków eterycznych świata.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Serca do bazy |
| Rodzina zapachowa | Kwiatowa |
| Charakter zapachu | Bogaty, ciepły, głęboko kwiatowy, aksamitny, elegancki |
| Intensywność | Wysoka |
| Trwałość zapachu | Bardzo wysoka |
| Wpływ na kompozycję | Nadaje mieszankom elegancji, głębi i luksusowego charakteru. |
Skład chemiczny
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Monoterpenole | cytronellol, geraniol, nerol |
| Alkohole aromatyczne | alkohol fenyloetylowy |
| Estry | octan geranylu |
| Alkany | nonadekan, n-nonadekan |
Główne składniki chemiczne
Olejek eteryczny z róży damasceńskiej jest jedną z najbardziej złożonych naturalnych kompozycji zapachowych. Zidentyfikowano w nim ponad sto związków chemicznych, z czego około czterdziestu odpowiada za zdecydowaną większość jego składu.
Największy udział mają:
- cytronellol,
- geraniol,
- nerol,
- alkohol fenyloetylowy,
- octan geranylu,
- nonadekan.
Proporcje poszczególnych składników zależą od miejsca uprawy, warunków pogodowych oraz sposobu destylacji.
Zastosowanie w aromaterapii
Olejek z róży damasceńskiej jest jednym z najbardziej luksusowych surowców wykorzystywanych w aromaterapii i naturalnej perfumerii.
Najczęściej wykorzystuje się go:
- do aromatyzacji pomieszczeń,
- jako składnik perfum naturalnych,
- w kosmetykach do pielęgnacji skóry,
- w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
- w kompozycjach przeznaczonych do relaksu i wieczornego wyciszenia.
Ze względu na bardzo intensywny aromat zwykle wystarczy niewielka ilość olejku, aby całkowicie zmienić charakter kompozycji zapachowej.
Wpływ na nastrój i emocje
Zapach róży damasceńskiej od wieków kojarzony jest z elegancją, spokojem i harmonią. W aromaterapii często wykorzystuje się go do tworzenia atmosfery komfortu, bliskości oraz odprężenia.
Jego bogaty, aksamitny aromat nadaje kompozycjom wyjątkową głębię i subtelność, dlatego jest częstym składnikiem mieszanek przeznaczonych do relaksu oraz medytacji.
Kompozycje zapachowe
Róża damasceńska doskonale komponuje się z:
- neroli,
- bergamotką,
- mandarynką,
- pomarańczą słodką,
- grejpfrutem,
- kardamonem,
- imbirem,
- koprem włoskim,
- kolendrą,
- cyprysem,
- mirrą,
- drzewem sandałowym,
- ylang-ylang,
- palmarosą,
- słodkim majerankiem,
- miętą,
- wanilią.
Bezpieczeństwo
Olejek eteryczny z róży damasceńskiej uznawany jest za olejek o dobrym profilu bezpieczeństwa.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- stosuj odpowiednie rozcieńczenie przed aplikacją na skórę,
- unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
- przechowuj poza zasięgiem dzieci.
W literaturze nie opisano szczególnych przeciwwskazań dotyczących prawidłowego stosowania olejku na skórę. Należy jednak pamiętać, że naturalnie może zawierać śladowe ilości metyloeugenolu, dlatego w przypadku profesjonalnych zastosowań warto opierać się na aktualnym raporcie GC/MS.
Przechowywanie
Aby zachować najwyższą jakość olejku:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem,
- unikaj wysokiej temperatury,
- ogranicz kontakt z powietrzem,
- przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.
Przy właściwym przechowywaniu olejek zachowuje swoje właściwości przez około 4–6 lat.
Ciekawostka
Róża damasceńska jest jednym z najbardziej pracochłonnych surowców wykorzystywanych do produkcji olejków eterycznych. Kwiaty zbiera się ręcznie o świcie, zanim wzrost temperatury spowoduje utratę najcenniejszych lotnych składników aromatycznych. To właśnie ogromny nakład pracy oraz bardzo niska wydajność destylacji sprawiają, że olejek różany od stuleci uznawany jest za symbol luksusu.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Boskabady M.H. i wsp., Pharmacological Effects of Rosa damascena.
- Gildemeister E., Hoffmann F., Volatile Oils.
- Atanasova T. i wsp., Chemical Composition of Rosa damascena Essential Oil.
- Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Rosa.
