Rumianek niemiecki
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Rumianek niemiecki |
| Nazwa botaniczna | Matricaria recutita L. (syn. Chamomilla recutita, Matricaria chamomilla) |
| Rodzina botaniczna | Astrowate (Asteraceae) |
| Część rośliny | Kwiaty |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną |
| Nuta zapachowa | Średnia do bazy |
| Rodzina zapachowa | Ziołowa |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | Około 2–3 lata (olejek stosunkowo szybko ulega utlenianiu) |
Opis rośliny
Rumianek niemiecki (Matricaria recutita) jest jednoroczną rośliną zielną należącą do rodziny astrowatych (Asteraceae). Pochodzi z Europy, jednak obecnie uprawiany jest na wszystkich kontynentach o umiarkowanym klimacie. Największe plantacje komercyjne znajdują się między innymi na Węgrzech.
Roślina posiada delikatne, silnie rozgałęzione łodygi, pierzaste liście oraz charakterystyczne koszyczki kwiatowe z białymi płatkami i żółtym środkiem. Cechą rozpoznawczą rumianku niemieckiego jest puste wewnątrz dno kwiatowe, odróżniające go od wielu podobnych gatunków.
Historia i ciekawostki
Rumianek od tysięcy lat zajmuje ważne miejsce w tradycjach wielu kultur. W starożytnym Egipcie był poświęcony bogu słońca Ra, natomiast w kulturze saksońskiej zaliczano go do dziewięciu świętych ziół.
Przez wieki ceniono go zarówno jako roślinę aromatyczną, jak i kosmetyczną. Do dziś pozostaje jednym z najczęściej wykorzystywanych surowców roślinnych w kosmetykach naturalnych oraz aromaterapii.
Rumianek niemiecki i rumianek rzymski są często mylone, jednak należą do różnych gatunków i różnią się zarówno budową rośliny, jak i składem chemicznym olejków eterycznych.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny otrzymuje się metodą destylacji parą wodną świeżych lub odpowiednio wysuszonych kwiatów.
Najbardziej ceniony surowiec pochodzi z Europy Środkowej i Wschodniej, szczególnie z Węgier. Wydajność destylacji wynosi około 0,24–2%.
Świeży olejek ma charakterystyczną, intensywnie ciemnoniebieską barwę wynikającą z obecności chamazulenu. Z czasem, w wyniku utleniania, kolor zmienia się na zielonkawy, a następnie brunatny, co świadczy o pogarszającej się jakości olejku.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Średnia do bazy |
| Rodzina zapachowa | Ziołowa |
| Charakter zapachu | Słodki, ziołowy, przypominający siano |
| Intensywność | Średnia |
| Trwałość zapachu | Dobra |
| Wpływ na kompozycję | Nadaje mieszankom miękkości, głębi i ciepłego ziołowego charakteru. |
Skład chemiczny
Rumianek niemiecki występuje w kilku chemotypach różniących się zawartością bisabololu oraz jego tlenków.
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Tlenki | tlenek α-bisabololu A, tlenek α-bisabololu B |
| Alkohole seskwiterpenowe | α-bisabolol |
| Seskwiterpeny | chamazulen, β-farnezen |
| Monoterpeny | α-pinen, β-pinen |
Główne składniki chemiczne
Najważniejsze składniki olejku to:
- α-bisabolol,
- tlenek α-bisabololu A,
- tlenek α-bisabololu B,
- chamazulen,
- β-farnezen.
To właśnie chamazulen odpowiada za charakterystyczną niebieską barwę świeżego olejku, choć nie występuje w świeżej roślinie – powstaje dopiero podczas procesu destylacji.
Zastosowanie w aromaterapii
Rumianek niemiecki jest jednym z najbardziej cenionych olejków stosowanych w aromaterapii i naturalnej pielęgnacji skóry.
Najczęściej wykorzystuje się go:
- do aromatyzacji pomieszczeń,
- jako składnik kosmetyków pielęgnacyjnych,
- w mieszankach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
- w preparatach do pielęgnacji skóry wrażliwej,
- w kompozycjach przeznaczonych do relaksu.
Ze względu na intensywny kolor stosuje się go zwykle w niewielkich ilościach.
Wpływ na nastrój i emocje
Zapach rumianku niemieckiego jest ciepły, łagodny i wyciszający. W aromaterapii wykorzystuje się go do tworzenia atmosfery spokoju, komfortu oraz odprężenia.
To jeden z olejków najczęściej wybieranych do wieczornej dyfuzji oraz mieszanek sprzyjających relaksowi.
Kompozycje zapachowe
Rumianek niemiecki doskonale komponuje się z:
- lawendą,
- geranium,
- różą,
- mandarynką,
- paczulą,
- wetiwerem,
- szałwią muszkatołową,
- koprem włoskim,
- kocanką,
- copaibą,
- rumiankiem rzymskim,
- czarnym pieprzem,
- majerankiem,
- miętą pieprzową.
Bezpieczeństwo
Rumianek niemiecki uznawany jest za olejek o bardzo dobrym profilu bezpieczeństwa.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- stosuj odpowiednie rozcieńczenie przed aplikacją na skórę,
- unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
- przechowuj poza zasięgiem dzieci.
Osoby uczulone na rośliny z rodziny astrowatych (np. ambrozję, stokrotki czy chryzantemy) powinny zachować szczególną ostrożność i przed użyciem wykonać próbę skórną.
Przechowywanie
Aby zachować najwyższą jakość olejku:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem,
- unikaj wysokiej temperatury,
- ogranicz kontakt z powietrzem,
- przechowuj w chłodnym miejscu.
Ze względu na stosunkowo szybkie utlenianie najlepiej zużyć olejek w ciągu 2–3 lat, zanim jego charakterystyczna niebieska barwa zacznie wyraźnie ciemnieć.
Ciekawostka
Niebieski kolor olejku z rumianku niemieckiego nie pochodzi bezpośrednio z rośliny. Odpowiada za niego chamazulen, który powstaje dopiero podczas destylacji z naturalnie występującej w kwiatach matricyny. Im świeższy i lepiej przeprowadzony proces destylacji, tym intensywniejszy niebieski odcień olejku.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Singh O. i wsp., Chamomile (Matricaria chamomilla L.): An Overview.
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
- Literatura botaniczna dotycząca rodzaju Matricaria.
