Tymianek pospolity

Najważniejsze informacje

Cecha	Informacja
Nazwa polska	Tymianek pospolity
Nazwa botaniczna	Thymus vulgaris L.
Rodzina botaniczna	Jasnotowate (Lamiaceae)
Część rośliny	Liście i częściowo wysuszone ziele
Metoda pozyskiwania	Destylacja parą wodną
Nuta zapachowa	Serca
Rodzina zapachowa	Ziołowo-korzenna
Fototoksyczność	Nie
Trwałość	Około 3–4 lat przy prawidłowym przechowywaniu

Opis rośliny

Tymianek pospolity (Thymus vulgaris) jest wieloletnią, aromatyczną półkrzewinką należącą do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Naturalnie występuje w regionie Morza Śródziemnego, jednak obecnie uprawiany jest niemal na całym świecie jako roślina przyprawowa, ozdobna i aromatyczna.

Dorasta zwykle do 15–30 cm wysokości, tworząc zwarte, silnie rozgałęzione kępy. Posiada drobne, szarozielone liście o intensywnym zapachu, który staje się szczególnie wyrazisty tuż przed kwitnieniem. Latem roślina pokrywa się niewielkimi kwiatami w odcieniach bieli, różu lub jasnego fioletu, chętnie odwiedzanymi przez pszczoły i inne owady zapylające.

Historia i ciekawostki

Tymianek od tysięcy lat zajmuje ważne miejsce w kulturze basenu Morza Śródziemnego. Starożytni Grecy cenili go jako symbol odwagi i siły, a określenie „pachnieć tymiankiem” było uznawane za szczególny komplement.

Rzymianie wykorzystywali go jako przyprawę do potraw, serów i win, natomiast w średniowieczu rycerze otrzymywali od dam haftowane chusty ozdobione gałązkami tymianku jako symbol męstwa.

Dziś tymianek jest jedną z najważniejszych roślin aromatycznych wykorzystywanych zarówno w kuchni, jak i w aromaterapii.

Pozyskiwanie olejku

Olejek eteryczny otrzymuje się metodą destylacji parą wodną częściowo wysuszonych liści i ziela.

Najwyższej jakości surowiec pochodzi między innymi z Francji i Maroka. Wydajność destylacji wynosi około 2–5%, a uzyskany olejek ma barwę od bursztynowej do czerwonobrązowej.

W praktyce spotyka się wiele chemotypów tymianku różniących się dominującymi składnikami chemicznymi, a co za tym idzie – również profilem zapachowym i właściwościami.

Profil aromatyczny

Cecha	Opis
Nuta zapachowa	Serca
Rodzina zapachowa	Ziołowo-korzenna
Charakter zapachu	Mocny, korzenny, ciepły, ziołowy, balsamiczny
Intensywność	Bardzo wysoka
Trwałość zapachu	Dobra
Wpływ na kompozycję	Nadaje mieszankom głębi, wyrazistości i intensywnego ziołowego charakteru.

Skład chemiczny

Tymianek pospolity należy do najbardziej zróżnicowanych chemicznie olejków eterycznych. Znanych jest około dwudziestu chemotypów, różniących się zawartością poszczególnych składników.

Najczęściej spotykane chemotypy to:

ct. tymol,
ct. linalol,
ct. geraniol,
ct. tujanol,
ct. karwakrol,
ct. α-terpineol.

Każdy z nich charakteryzuje się odmiennym profilem chemicznym oraz aromatem.

Najważniejsze chemotypy

Tymianek ct. tymol

Najbardziej klasyczny chemotyp, bogaty w tymol. Charakteryzuje się bardzo intensywnym, ostrym, korzennym aromatem. Zawiera również p-cymen oraz γ-terpinen.

Tymianek ct. linalol

Bogaty w linalol, dzięki czemu ma znacznie łagodniejszy, bardziej kwiatowy i delikatny zapach. Jest często wybierany do kompozycji kosmetycznych i perfumeryjnych.

Tymianek ct. geraniol

Dominującym składnikiem jest geraniol, który nadaje olejkowi miękki, lekko różany charakter.

Tymianek ct. tujanol

Chemotyp zawierający głównie tujanol-4, ceniony za świeży, delikatny profil zapachowy. Występuje znacznie rzadziej niż pozostałe chemotypy.

Tymianek ct. karwakrol

Bogaty w karwakrol, o wyjątkowo mocnym, ostrym i korzennym aromacie.

Zastosowanie w aromaterapii

Tymianek jest ceniony przede wszystkim za intensywny, ziołowy aromat.

Najczęściej wykorzystuje się go:

do aromatyzacji pomieszczeń,
jako składnik mieszanek do dyfuzorów,
w preparatach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
w kosmetykach o ziołowym charakterze,
w naturalnych perfumach.

Ze względu na dużą różnorodność chemotypów wybór konkretnego olejku zależy przede wszystkim od oczekiwanego profilu zapachowego.

Wpływ na nastrój i emocje

Zapach tymianku jest intensywny, ciepły i energetyzujący. W aromaterapii wykorzystuje się go do tworzenia atmosfery pobudzenia, motywacji oraz koncentracji.

Jego wyrazisty charakter sprawia, że często pojawia się w kompozycjach przeznaczonych do pracy umysłowej oraz chłodniejszych miesięcy roku.

Kompozycje zapachowe

Tymianek dobrze komponuje się z:

lawendą,
rozmarynem,
eukaliptusem,
cytryną,
bergamotką,
kadzidłowcem,
czarnym pieprzem,
majerankiem,
oregano,
goździkiem,
sosną,
cedrem.

Bezpieczeństwo

Profil bezpieczeństwa zależy od chemotypu olejku.

Najłagodniejsze są chemotypy linalol i tujanol, natomiast tymol oraz karwakrol zawierają duże ilości fenoli, dlatego mogą działać drażniąco na skórę i błony śluzowe.

Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:

zawsze stosuj odpowiednie rozcieńczenie przed aplikacją na skórę,
przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
przechowuj poza zasięgiem dzieci,
w przypadku chemotypów bogatych w tymol i karwakrol zachowaj szczególną ostrożność podczas stosowania na skórę.

Przechowywanie

Aby zachować najwyższą jakość olejku:

przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
chroń przed światłem,
unikaj wysokiej temperatury,
ogranicz kontakt z powietrzem,
przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.

Przy prawidłowym przechowywaniu olejek zachowuje swoje właściwości przez około 3–4 lata.

Ciekawostka

Jedna roślina – Thymus vulgaris – może wytwarzać olejki o zupełnie odmiennym składzie chemicznym. To właśnie dlatego w aromaterapii tak duże znaczenie ma oznaczenie chemotypu (ct.), które informuje o dominującym składniku olejku i pozwala dobrać go odpowiednio do planowanego zastosowania.

Źródła

Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
Holmes P., Clinical Aromatherapy.
Schnaubelt K., Medical Aromatherapy.
Battaglia S., The Complete Guide to Aromatherapy.
Missouri Botanical Garden – Thymus vulgaris.
Tisserand Institute.
The School for Aromatic Studies.

POWRÓT DO BAZY OLEJKÓW

CENTRUM WIEDZY