Wetyweria
Najważniejsze informacje
| Cecha | Informacja |
|---|---|
| Nazwa polska | Wetyweria |
| Nazwa botaniczna | Chrysopogon zizanioides (L.) Roberty |
| Synonim botaniczny | Vetiveria zizanioides (L.) Nash |
| Rodzina botaniczna | Wiechlinowate (Poaceae) |
| Część rośliny | Korzenie |
| Metoda pozyskiwania | Destylacja parą wodną |
| Nuta zapachowa | Bazy |
| Rodzina zapachowa | Drzewno-ziemista |
| Fototoksyczność | Nie |
| Trwałość | 6–8 lat, z czasem aromat staje się jeszcze głębszy |
Opis rośliny
Wetyweria (Chrysopogon zizanioides), dawniej klasyfikowana jako Vetiveria zizanioides, jest wieloletnią trawą należącą do rodziny wiechlinowatych (Poaceae). Pochodzi z tropikalnych rejonów Azji, jednak obecnie uprawiana jest w wielu krajach strefy międzyzwrotnikowej, między innymi na Haiti, Sri Lance oraz w Indiach.
Roślina tworzy gęste kępy sztywnych liści osiągających około 1,5 metra wysokości. Najbardziej charakterystycznym elementem są jednak niezwykle rozbudowane korzenie, które mogą sięgać nawet trzech metrów w głąb ziemi. To właśnie one stanowią surowiec do produkcji cennego olejku eterycznego.
Dzięki głębokiemu systemowi korzeniowemu wetyweria jest często wykorzystywana do ochrony gleb przed erozją oraz rekultywacji terenów zagrożonych osuwiskami.
Historia i ciekawostki
Wetyweria od wieków zajmuje ważne miejsce w kulturach Azji Południowej. Aromatyczne korzenie wykorzystywano do wyplatania mat, wachlarzy oraz zasłon, które po zwilżeniu wodą przyjemnie chłodziły pomieszczenia i uwalniały charakterystyczny zapach.
W tradycyjnych domach Indii korzenie umieszczano również w pojemnikach z wodą pitną, nadając jej delikatny, świeży aromat. Ze względu na wyjątkowo trwały zapach wetyweria od wielu lat należy do najważniejszych surowców stosowanych w perfumerii i jest jednym z klasycznych składników kompozycji typu orientalnego.
Pozyskiwanie olejku
Olejek eteryczny otrzymuje się metodą destylacji parą wodną dokładnie oczyszczonych i wysuszonych korzeni.
Najwyższej jakości surowiec pochodzi przede wszystkim z Haiti, Indii oraz Sri Lanki. Wydajność destylacji wynosi około 2–3%.
Gotowy olejek ma barwę od złocistopomarańczowej do ciemnobrązowej, jest gęsty i lepki, a jego aromat dojrzewa podczas przechowywania, stając się jeszcze bardziej harmonijny.
Profil aromatyczny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Nuta zapachowa | Bazy |
| Rodzina zapachowa | Drzewno-ziemista |
| Charakter zapachu | Głęboki, ziemisty, drzewny, lekko dymny, balsamiczny |
| Intensywność | Bardzo wysoka |
| Trwałość zapachu | Wyjątkowo wysoka |
| Wpływ na kompozycję | Nadaje mieszankom głębi, elegancji i bardzo dobre właściwości utrwalające. |
Skład chemiczny
Olejek z wetywerii należy do najbardziej złożonych olejków eterycznych. Zidentyfikowano w nim ponad 150 różnych związków chemicznych, z których większość należy do grupy seskwiterpenów i seskwiterpenoli.
Dominujące grupy związków
| Grupa związków | Główne składniki |
|---|---|
| Seskwiterpeny | β-wetiwen, kadinen, aromadendren |
| Seskwiterpenole | khusimol, khusinol, spatulenol |
| Ketony | α-wetiwon, β-wetiwon, nootkaton |
| Estry | octan khusinolu |
Główne składniki chemiczne
Najważniejsze składniki olejku to:
- khusimol,
- α-wetiwon,
- β-wetiwon,
- khusian-2-ol,
- khusinol,
- nootkaton,
- spatulenol,
- aromadendren.
To właśnie bogactwo seskwiterpenów odpowiada za charakterystyczny, niezwykle trwały i głęboki aromat wetywerii.
Zastosowanie w aromaterapii
Wetyweria jest ceniona przede wszystkim za swój bogaty, ziemisty zapach oraz wyjątkową trwałość.
Najczęściej wykorzystuje się ją:
- do aromatyzacji pomieszczeń,
- jako składnik mieszanek relaksacyjnych,
- w preparatach do masażu po odpowiednim rozcieńczeniu,
- w kosmetykach pielęgnacyjnych,
- w naturalnych perfumach jako klasyczną nutę bazy.
Dzięki swojej trwałości jest jednym z najważniejszych naturalnych utrwalaczy stosowanych w perfumerii.
Wpływ na nastrój i emocje
Zapach wetywerii jest głęboki, ciepły i wyciszający. W aromaterapii wykorzystuje się go do tworzenia atmosfery spokoju, stabilizacji oraz kontaktu z naturą.
Jego ziemisty charakter sprzyja budowaniu poczucia bezpieczeństwa i równowagi. Z tego względu wetyweria często pojawia się w kompozycjach przeznaczonych do wieczornego relaksu oraz medytacji.
Kompozycje zapachowe
Wetyweria doskonale komponuje się z:
- bergamotką,
- cytryną,
- limonką,
- grejpfrutem,
- lawendą,
- neroli,
- ylang-ylang,
- paczulą,
- mirrą,
- czystkiem,
- imbirem,
- palmarosą,
- cyprysem,
- świerkiem czarnym.
Bezpieczeństwo
Olejek z wetywerii uznawany jest za jeden z najlepiej tolerowanych olejków eterycznych.
Najważniejsze zasady bezpiecznego stosowania:
- przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną,
- stosuj odpowiednie rozcieńczenie przed aplikacją na skórę,
- unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi,
- nie stosuj wewnętrznie bez odpowiednich kwalifikacji,
- przechowuj poza zasięgiem dzieci.
Ze względu na możliwość obecności śladowych ilości izoeugenolu osoby o bardzo wrażliwej skórze powinny zachować szczególną ostrożność.
Przechowywanie
Aby zachować najwyższą jakość olejku:
- przechowuj go w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła,
- chroń przed światłem,
- unikaj wysokiej temperatury,
- ogranicz kontakt z powietrzem,
- przechowuj w chłodnym i suchym miejscu.
W przeciwieństwie do wielu innych olejków eterycznych wetyweria dojrzewa podczas przechowywania – po kilku latach jej aromat staje się jeszcze bardziej harmonijny i szlachetny.
Ciekawostka
Wetyweria jest jednym z najważniejszych naturalnych utrwalaczy zapachu wykorzystywanych w perfumerii. Jej olejek znajduje się w składzie wielu luksusowych perfum męskich i uniseks, ponieważ nie tylko wnosi głęboką, ziemistą nutę, ale również znacząco wydłuża trwałość całej kompozycji.
Źródła
- Tisserand R., Young R., Essential Oil Safety (2nd Edition).
- Burger P. i wsp., Medicines (2017).
- Tisserand Institute.
- The School for Aromatic Studies.
